Thu điệp điệp nối sang Đông trong 70 bài thơ như 70 tranh liên hoàn, 70 ảnh đen trắng theo một chủ đề, một khát vọng triền miên của tác giả. Vào mấy đêm trắng của mùa Hè, tôi được trở về những trầm tĩnh, lãng mạn của miền thành thật khi đọc bản thảo Khoảng trời tặng em của Hàn Vũ Linh.
- Hàn Vũ Linh, cái tên mới tinh trong lĩnh vực thi ca, trình làng tập thơ đầu tay. Cái tên động, gợi không gian cũ. Hàn Vũ, mưa lạnh. Bút danh được Đặng Vũ Cảnh Linh dùng từ năm 17 tuổi. “Mười bảy tuổi lòng ai không hồi hộp/ Ngồi trong rạp hát đợi màn lên” (Lưu Quang Vũ).
Dồn nén từ ngày nào 17 tới lúc là một trung niên 37 tuổi, Hàn Vũ Linh mới rụt rè xuất bản tập thơ đầu tiên, gồm những bài thơ, thi hứng mang phong vị cổ điển. Anh biết và tự nhận mình không phải thi sĩ chuyên nghiệp. Đã có 18 đầu sách được xuất bản, với tư cách tác giả, đồng tác giả, chủ biên, Đặng Vũ Cảnh Linh là một nhà nghiên cứu sung sức và có thành tựu được ghi nhận trong ngành xã hội học, song anh lại khiêm nhường, từ tốn với thi ca. Sự cẩn trọng của một người làm khoa học có tâm hồn nghệ sĩ thiên bẩm.
“Cảm nhận những chân thật cuối cùng trong hơi thở/ Như mây buồn ngưng tụ mắt em”. Câu thơ trong bài Về bên ấy ta có gì cho nhau viết tháng 1/2011 thật ám ảnh. Đâu là “những chân thật cuối cùng” giữa thế giới hỗn tạp, ngày càng ồn ã xô bồ và nhiều thứ “giả” này?!
Không có chân thật đầu tiên và cuối cùng trong thơ Hàn Vũ Linh, vì tất cả đều chân thật. Chủ thể trữ tình xuyên suốt là “Anh” và “Em”. “Em” không hẳn và có lẽ không cần phải luôn là người hiện hữu sống động bên “Anh”, trong cuộc sống của “Anh”, “Em” là tri kỷ, khát vọng, là nỗi buồn, đau khổ, hoan lạc – hạnh phúc, gần gũi – cách xa, hiển hiện – mơ hồ, ngọt ngào – chát đắng, đã biết – không biết, gắn bó – chia cách, hôm qua – ngày mai, bay bổng – trĩu nặng, chiếm hữu – tuột bay, thân quen – mới lạ, tuyệt vọng – hy vọng… là nguồn cảm hứng, khao khát kiếm tìm, hướng tới của “Anh”, một âm bản (negative) của tác giả khi tìm chính mình trong từng xúc cảm vi tế nhất.
- Nghiên cứu khoa học, xã hội học là ngành phức tạp, biến động mà Cảnh Linh đã tự chủ và định danh mình hơn là “vẫy vùng” trong nghệ thuật dù cả hai mảng này đều là di truyền nòi – một thừa kế vô giá mà anh được hưởng từ dòng họ thi thư.
Bởi công việc, nghề nghiệp được đào tạo, hoạt động chính yếu của cuộc sống hàng ngày chiếm nhiều thời gian, thạc sĩ xã hội học Đặng Vũ Cảnh Linh ngưỡng vọng, đắm say và lặng lẽ công bố tập thơ như một “bí mật”. Bí mật đã bị “lộ”. Làm sao giấu được qua thơ – nghệ thuật chưng cất ngôn ngữ của tâm hồn!
Trước tập thơ này, Đặng Vũ Cảnh Linh chưa từng in thơ trên báo. Anh in tập luôn – một quyết định bắt ngờ mà không khó hiểu. Anh là con trai duy nhất của hai nhà khoa học – xã hội học GS.TS. Đặng Cảnh Khanh và GS.TS.Lê Thị Quý. Hiện là lãnh đạo một doanh nghiệp tri thức (Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu truyền thông và phát triển), bận rộn ngặt nghèo mà không thể rời thơ.
Như cha, anh làm thơ từ nhỏ. Và GS. Khanh, như cha mình, cũng làm thơ và yêu chuộng nghệ thuật bằng sự am tường sâu sắc. Tôi đã bàng hoàng cảm động khi thấy Xanh – bài thơ tình đẹp đẽ và sâu thẳm của GS, Anh hùng lao động Vũ Khiêu (viết từ 20 năm trước). Di truyền văn hóa từ từng tế bào ADN đã thụ tạo, hun đúc mấy đời xán lạn để có đích tôn Đặng Vũ Cảnh Linh – một giảng viên trẻ đáng tự hào của ngôi trường đại học 10 năm trước tôi từng gắn bó – Học viện Báo chí & Tuyên truyền. Hàn Vũ Linh bình thơ cổ rất nghề, say mê cải lương, kiến văn khá, muốn phổ niềm tin về thiên lương, về sự thuần khiết lên khoảng – trời – hiện – thực để tạo ra khoảng – trời – nghệ – thuật trong thơ.
- Cảnh Linh chào đời đêm 17/11/1974. Đêm, những giấc mơ đêm là ám tượng thơ anh. Thu heo may vắng người nhiều lá, Đông se sắt cô đơn buốt giá, những con mưa xáo động thanh tẩy bụi khói tạp âm trong không gian hẹp mà như mở ra một vùng mơ mộng, khắc khoải. “Xua mắt buồn vào sân khấu mênh mông”. Ở sân khấu – đời đã khó tìm rồi những khuôn mặt thánh thiện, những khuôn mặt không mặt nạ, nhưng “Anh” – hay chính Hàn Vũ Linh, vẫn tin, vẫn tìm, bởi còn có Em. Tình yêu trong thơ Anh không sôi sục cuồng điên, bão táp, nó đằm thắm, si mê mà cao thượng, trong sáng. “Đôi mắt em/ Hạt mưa bụi trong suốt” là một hình ảnh đẹp khác thường. Anh đã và sẽ nhìn đời bằng “đôi mắt trong suốt” ấy. Dẫu những vết thương, những mất mát, va đập “Anh buồn lắm, em đâu có biết/ Em như đêm, kéo anh dài ra mãi/ Đến tân hai đầu sâu thẳm thực và mơ”.
- Orgami, Em, khoảng trời quen và mới chưa từng thấy, là nơi tác giả chủ động tạo ra và đón đợi: “Mở tung mình những ô cửa kính vỡ/ Anh đón em về trong gió mùa Đông”. Đọc Hàn Vũ Linh, tôi biết thêm một nét tài hoa nữa của Đặng Vũ Cảnh Linh. Anh có một tâm hồn nhân hậu, đa cảm qua những gì anh viết. Khoảng trời tặng em, là khoảng trời anh tặng cho mỗi độc giả, cho cả chính mình. Ở đó, hình như hiện cả màu xanh của bầu trời Vũ Khiêu. Thử thách, bi kịch, mất mát, bão tố, tất cả những gì chúng ta đã và sẽ chịu đựng, trải nghiệm, vượt qua, không phải để ảo vọng những gì quá to tát, kham giữ cả thế giới, mà chỉ muốn là mình trong sự giản dị, bình yên. Đó là nơi đích thực để nuôi dưỡng tinh thần mà những tham vọng không cùng, ở cuối đích mới thức ngộ, như lời Phật năm 80 tuổi trước khi tịch diệt (trong Kinh Đại bát niết bàn): “Này các tỳ kheo, hãy cố gắng làm sao giữ được sơ tâm, như hình ảnh đóa sen buổi sáng”.
Vĩ thanh
Thế giới song song, bài thơ cuối theo tôi, là bài thơ khá nhất. Bởi nó hội tụ trọn vẹn ý tưởng toàn tập. Hệt cảnh kết của bộ phim không có chữ Hết trên générique. Làm sao hết, kể cả khi ta chết, nếu ta sống ra sống, nếu ta để lại tinh hoa.
“Đã quá dài những thế giới song song
Sân khấu ngang chia trái tim chật chội
…Thế giới song song đằng sau mọi ý nghĩa
…Em vẫn ở bên kia, mùa Đông trắng song song”
Đi qua những cơn mưa qua, Hàn Vũ Linh sẽ gặp một linh ứng. Thế giới song song ở ranh giới thực tại và huyền ảo nhất. Sẽ tìm thấy khoảng trời ấy, khi sống tận ngày, tận đêm và…tận cùng mình không tiếc nuối.
Sau đêm, mưa gọi tinh khôi về ban mai trong như mắt. Hàn Vũ Linh đã sống thơ cho thế giới của Anh.
5.2011
Bài viết của nhà thơ Vi Thùy Linh đăng trên báo Thể Thao Văn hóa số 187(3434) ngày 6/7/2011
