Người ta thường nghĩ cái đẹp thuộc về tuổi trẻ, thuộc về những khuôn mặt tươi tắn, căng đầy, những bước chân nhanh nhẹn, những bộ quần áo thời trang, những ánh mắt còn háo hức trước cuộc đời. Còn tuổi già, dường như chỉ nên gắn với những phiên bản của sự giản tiện, lặng lẽ, thậm chí xuề xòa như thể đã làm ông, làm bà rồi thì chỉ cần mặc sao cho “ấm”, đi sao cho “khỏi ngã”, tóc tai sao cho “đỡ vướng”; còn đẹp hay không đẹp thì… thôi, để lớp trẻ lo.
Nhưng cái đẹp không chịu dừng lại ở ngưỡng tuổi tác. Người cao tuổi cũng biết rung động trước một tấm áo đẹp, cũng vui khi được khen trông trẻ hơn, cũng muốn bước ra đường với dáng vẻ sáng sủa, gọn gàng, tử tế. Một bà cụ đi chợ vẫn có thể chọn chiếc áo màu nhã hơn một chút. Một ông cụ ra công viên tập thể dục vẫn có thể ngắm nghía đôi giày mới thật lâu trước khi xỏ vào. Một mái tóc mới cắt, một chiếc khăn lụa, một cái áo dài, một bộ vest cũ được là phẳng… đôi khi có thể làm người cao tuổi vui cả ngày, thậm chí vui âm ỉ sang mấy ngày sau.
Nhu cầu làm đẹp, xét cho cùng vẫn là nhu cầu sống của con người. Người cao tuổi còn muốn đẹp nghĩa là còn yêu đời, còn muốn chăm chút cho bản thân nghĩa là còn muốn sống vui, sống đàng hoàng, sống như một đóa hoa dù đã qua mùa rực rỡ nhưng không tàn úa trong lặng lẽ.
- “Già rồi còn làm đẹp làm gì?”, câu nói vui mà không vui
Thật lạ, có những điều người ta dễ chấp nhận ở tuổi trẻ nhưng lại ngần ngại khi thấy nó hiện diện ở tuổi già. Một cô gái trẻ chọn váy áo đẹp, người ta bảo đó là tuổi xuân. Một chàng trai vuốt tóc, xịt nước hoa, chọn đôi giày thật hợp với bộ đồ, người ta bảo biết chăm chút hình ảnh. Nhưng một bà cụ chọn chiếc áo nền nã, cài thêm chiếc khăn lụa hay đánh chút son nhạt, đôi khi vẫn có người buột miệng: “Già rồi còn làm đẹp làm gì”.
Câu nói ấy nghe qua tưởng vui, tưởng trêu đùa thân mật, nhưng thực ra ẩn trong đó là một định kiến xã hội đang tồn tại như thể càng già thì con người càng phải rút lui khỏi cái đẹp, phải chấp nhận mình trở thành một phần mờ nhạt bên lề cuộc sống. Tuổi trẻ được phép đẹp, tuổi trung niên được phép chỉn chu, còn tuổi già thì chỉ nên “giản dị”, mà nhiều khi chữ giản dị lại bị hiểu nhầm thành xuề xòa, lôi thôi, cũ kỹ, tạm bợ.
Người cao tuổi đâu phải là những pho tượng đã hết cảm xúc. Họ vẫn là con người, mà đã là con người thì ai cũng có nhu cầu được nhìn mình trong một hình ảnh dễ chịu hơn. Một chiếc áo sạch sẽ, hợp màu da. Một mái tóc chải gọn. Một đôi dép vừa chân. Một mùi hương nhẹ. Một bộ quần áo đẹp để đi đám cưới cháu, đi lễ chùa đầu năm, đi câu lạc bộ, đi công viên sáng sớm, đi du lịch cùng bạn bè hay chỉ đơn giản là ngồi bên con cháu trong bữa cơm cuối tuần. Những điều ấy không phải phù phiếm. Nó là một cách để người cao tuổi nói với chính mình rằng: tôi vẫn đang sống, vẫn đáng quý, vẫn còn quyền được vui khi bước ra trước cuộc đời.
Có những bà đi làm tóc về, vừa bước vào nhà đã hỏi rất khẽ: “Trông bà có được không?”. Câu hỏi ấy tưởng như để hỏi người khác, nhưng thật ra là để tìm một chút xác nhận dịu dàng cho chính mình. Có những ông mặc chiếc áo sơ mi mới, cố tình đi qua đi lại trước mặt con cháu, chờ một câu khen. Nếu không ai nói gì, ông lại tự hỏi: “Áo này mặc được đấy nhỉ?”. Đến tuổi ấy rồi, người ta không còn cần những lời tán dương rực rỡ. Chỉ một câu rất nhỏ thôi: “Hôm nay bà trông tươi quá”, “Ông mặc bộ này sang lắm”, “Bác nhìn trẻ ra mấy tuổi”, có khi đủ làm lòng già sáng lên cả ngày dài.
Người trẻ làm đẹp nhiều khi để nổi bật, để được chú ý, để khác đi, để bước nhanh hơn vào những giấc mơ còn ở phía trước. Còn người già làm đẹp thường lặng hơn, kín hơn, nhưng sâu hơn. Họ không cần hơn thua với ai nữa. Họ chỉ muốn thấy mình tươm tất, sáng sủa, đỡ nhếch nhác hơn dưới cái bóng của thời gian. Họ muốn khi soi gương, đừng chỉ nhìn thấy nếp nhăn và những sự tàn phai. Họ muốn khi ra đường, còn có thể thấy mình vẫn là một con người có phong thái, có phẩm giá, có niềm vui riêng.
Ở đây, cái đẹp không còn là chuyện của phù hoa, mà là chuyện của lòng tự trọng, mà điều đó, thật ra, rất đáng quý. Có người chỉ cần sạch sẽ, thoải mái là đủ. Có người thích áo dài, khăn lụa, son phấn nhẹ nhàng. Có người thích bộ đồ thể thao, giày mềm, mũ rộng vành. Có người lại bảo: “Tôi già rồi, miễn khỏe là được”. Tất cả đều đáng tôn trọng. Vấn đề không phải là bắt người cao tuổi phải làm đẹp, mà là không nên cười cợt, phán xét hay ngăn họ làm đẹp khi họ thật sự muốn chăm chút cho bản thân mình.
- Thời trang tuổi già: không cần bắt “xu hướng” mà cần bắt “duyên”
Người trẻ bước vào thế giới thời trang bằng xu hướng, bằng cá tính, bằng sự chuyển động rất nhanh của thị trường và thị hiếu. Hôm nay màu này, mai mốt kia, mùa này dáng nọ, mùa sau chất liệu khác. Có khi vừa mua xong một chiếc áo đã nghe thông báo “hết trend” hoặc “hết mốt”. Có khi tủ quần áo đầy mà vẫn thở dài: “Không có gì để mặc”. Thời trang của người trẻ vì thế nhiều khi giống một cuộc chạy bộ đường dài, vừa vui, vừa mệt, vừa tốn tiền, vừa không biết điểm dừng.
Người cao tuổi thì thường khác. Họ không cần đuổi theo mọi cái mới. Họ không nhất thiết phải biết hôm nay mạng xã hội đang gọi tên phong cách nào, màu nào đang “hot”, dáng quần nào đang được người trẻ săn lùng. Họ không phải mặc quần áo để chứng tỏ. Họ mặc để hợp với mình. Đẹp với họ không nằm ở sự nổi bật, mà ở sự hài hòa. Không nằm ở gây ấn tượng mạnh, mà ở cảm giác dễ chịu, thanh lịch, vừa vặn và có chút gì đó làm cho khuôn mặt mình hiền hơn, sáng hơn.
Một chiếc áo dài màu trầm nhưng sang. Một bộ đồ đi bộ buổi sáng thoải mái mà vẫn nhã nhặn. Một chiếc sơ mi sạch phẳng, một cái quần vừa ống, một đôi giày không quá mới mà rất chỉn chu. Một cái khăn quàng cổ cho ngày se lạnh. Một chiếc mũ rộng vành khi ra nắng. Một chiếc túi nhỏ đựng kính, thuốc, điện thoại và vài viên kẹo gừng. Những thứ ấy có thể làm nên thời trang của tuổi già. Không ồn ào, nhưng vẫn có phong vị riêng, vẫn thể hiện bản sắc và cá tính.
Đôi khi, thời trang tuổi già còn là một cách sống lại những vẻ đẹp truyền thống của một thời đã xa. Một cụ ông đội chiếc mũ phớt cũ, mặc áo sơ mi sáng màu, khoác ngoài chiếc vest nhẹ, tay khoác tay cụ bà trong tà áo dài nền nã, chậm rãi đi qua một góc phố Hà Nội, tự nhiên gợi lên cả một không khí thanh lịch đầu thế kỷ XX hình tượng hiện diện tròng những truyện ngắn của nổi danh của nhà văn Khái Hưng, Nhất Linh…. Ở đó có chút phong vị Hà Nội Tây học, có dáng dấp của những người từng đi qua thời áo the, khăn xếp rồi bước vào thời sơ mi, complet, giày da, từng biết đến văn minh phố thị mà vẫn giữ cái nền nếp kín đáo, nhã nhặn của người Tràng An.
Cụ ông không cần phải “trẻ hóa”, cụ bà cũng không cần phải rực rỡ mà tay vẫn khoác tay nhau, thế là đủ làm nên một vệt nắng thu, một dáng liễu vàng bên Hồ Gươm trong ký ức. Cái đẹp lúc ấy không chỉ nằm ở quần áo, mà nằm ở phong thái, không chỉ là thời trang, mà là văn hóa, không chỉ là sự chăm chút cho hình ảnh cá nhân, mà còn là một cách giữ lại trong đời sống hôm nay chút dư âm của Hà Nội thanh lịch, hào hoa và nền nã một thời.
Nói vui một chút, thời trang tuổi già có nguyên tắc rất riêng: đẹp thì đẹp, nhưng phải dễ thở, sang thì sang, nhưng phải dễ đi, trẻ thì trẻ, nhưng đừng làm khổ cái lưng, cái gối, cái bàn chân. Một đôi giày đẹp mà trơn trượt thì không phải thời trang, mà là “nguy cơ té ngã được thiết kế tinh tế”. Một chiếc áo quá bó, mặc vào rồi không dám ăn thêm miếng nào trong bữa cỗ, thì vui chưa thấy đâu đã thấy khổ. Một bộ đồ quá cầu kỳ, đi vệ sinh cũng mất mười phút xoay xở, thì có khi thời trang lại thành thử thách sinh tồn.
Bên cạnh đó, với người cao tuổi, đẹp cần đi cùng tiện dụng, an toàn và sức khỏe. Vải nên mềm, thấm hút, dễ mặc, dễ giặt. Giày dép nên êm, chống trơn, vừa chân. Quần áo nên đủ lịch sự nhưng không gây vướng víu. Màu sắc nên làm khuôn mặt sáng lên chứ không nhất thiết phải rực rỡ. Kiểu dáng nên tôn dáng nhưng vẫn cho cơ thể được thở. Cái đẹp của tuổi già không phải là cái đẹp cố gồng lên để giống tuổi trẻ, mà là cái đẹp cũng phải biết đồng hành, biết thương lấy cơ thể đã đi cùng mình qua bao nhiêu năm tháng.
Với nhiều phụ nữ cao tuổi, chuyện làm đẹp còn là một cách bù đắp dịu dàng cho chính mình. Khi còn trẻ, họ đã sống quá nhiều cho chồng con, cho bếp núc, cho gia đình, cho những lo toan nối nhau hết ngày này qua ngày khác. Nhiều người đi qua nửa đời mà hiếm khi nghĩ đến việc mua cho mình một bộ áo đẹp, cắt, uốn một kiểu tóc mình thích, hay ngồi lâu hơn trước gương để ngắm mình một chút. Đến khi con cháu lớn lên, công việc lùi lại, thời gian bỗng rộng hơn, họ mới bắt đầu học cách quay về với mình.
Một thỏi son nhạt. Một bộ áo dài mặc trong ngày hội. Một lần đi làm tóc với mấy bà bạn già. Một chiếc váy dân vũ cho buổi biểu diễn ở câu lạc bộ. Một buổi đi chụp ảnh sen, ảnh cúc họa mi, ảnh áo dài mà các bà vui như hội. Có bà trước khi chụp ảnh còn dặn bạn: “Nhớ chụp cho tôi góc nào trẻ trẻ nhé”. Câu nói ấy hóm hỉnh, nhưng thương lắm. Vì đằng sau đó không phải là sự phù phiếm, mà là khát vọng được nhìn thấy mình đẹp thêm một lần nữa trong mắt mình và trong mắt người thân.
Với nam giới cũng thế vẫn có cái đẹp được chú ý theo hình thức riêng của họ. Một ông cụ tóc bạc nhưng áo quần tươm tất, giày dép sạch, lưng có thể hơi còng mà dáng vẫn đĩnh đạc, bao giờ cũng tạo ra một cảm giác rất đẹp. Đó là vẻ đẹp của một đời người biết giữ nếp, biết trọng mình, biết không để sự cẩu thả bào mòn phần phẩm giá còn lại. Có những người đàn ông già đi không còn mạnh mẽ như xưa, nhưng vẫn giữ được khí chất nhờ sự chỉn chu. Cái chỉn chu ấy cũng là một dạng làm đẹp.
Thậm chí, trong đời sống hôm nay, không ít cụ ông cũng bắt đầu biết “điệu” theo cách rất đáng yêu. Đi câu lạc bộ thì chọn áo phông có cổ. Đi họp tổ dân phố thì mặc sơ mi đóng thùng. Đi du lịch thì đeo kính râm, đội mũ, tạo dáng bên bờ biển không thua gì thanh niên. Có ông còn nhờ cháu chụp ảnh rồi hỏi: “Đăng lên Facebook được chưa?”, “Chỉnh lại dáng cho ông cho bắt kịp trend các con nhé” . Tuổi già khi biết đùa với chính mình, biết vui với một tấm ảnh đẹp, biết cười trước một lời khen, chính là tuổi già đang sống rất khỏe trong tâm hồn.
Bởi vậy, nói về làm đẹp hay thời trang của người cao tuổi, thật ra là nói về một lối sống. Lối sống biết rằng mình đang già đi, nhưng không chấp nhận già đi trong xuề xòa. Biết mình không còn ở mùa xuân của đời người, nhưng vẫn muốn đi qua mùa thu, mùa đông của tuổi tác bằng một vẻ đẹp điềm đạm, ấm áp, tự trọng và có chút vui vui rất người.
- Quyền hưởng thụ dịch vụ mới và những cái bẫy cần tránh
Có một dấu hiệu rất đáng chú ý của xã hội hiện đại khi người cao tuổi đang dần được nhìn nhận không chỉ là nhóm cần chăm sóc, mà còn là nhóm có nhu cầu tiêu dùng, hưởng thụ và thẩm mỹ riêng. Điều này rất quan trọng bởi trong một thời gian dài, người ta thường chỉ nghĩ đến người già qua thuốc men, bệnh viện, dưỡng lão, trợ cấp, mà ít nghĩ rằng họ cũng cần quần áo đẹp, cũng thích đi mua sắm, cũng cần dịch vụ làm tóc, chăm sóc da, cũng vui khi có một đôi giày mềm chân hay một chiếc áo hợp dáng.
Nhưng cuộc sống hôm nay đã khác, khi tuổi thọ tăng lên, khi kinh tế khá hơn, khi người cao tuổi sống lâu hơn, năng động hơn, tham gia câu lạc bộ nhiều hơn, đi du lịch nhiều hơn, giao tiếp xã hội nhiều hơn, thì nhu cầu thời trang và làm đẹp của họ cũng hiện rõ hơn. Những buổi sinh hoạt hội người cao tuổi, câu lạc bộ dưỡng sinh, dân vũ, khiêu vũ, thơ ca, du lịch cộng đồng, lễ hội, đám cưới, mừng thọ, gặp mặt đồng hương… đều trở thành những không gian để người cao tuổi xuất hiện với những bộ đồ đẹp đẽ, hình ảnh tươi tắn hơn, chỉn chu hơn.
Từ đó, các sản phẩm và dịch vụ làm đẹp dành cho người cao tuổi cũng bắt đầu phát triển. Quần áo dành cho người lớn tuổi bây giờ không chỉ bền mà còn đẹp hơn. Giày dép không chỉ dễ đi mà còn thanh lịch hơn. Các dịch vụ làm tóc, chăm sóc sức khỏe, chăm sóc làn da, phục hồi vóc dáng, massage, trị liệu, chụp ảnh, du lịch, các không gian sinh hoạt cộng đồng… cũng dần chú ý hơn đến nhóm khách hàng đặc biệt và ngày càng nhiều tiềm năng này.
Một bước tiến của xã hội khi mọi người đã bắt đầu hiểu rằng người già không chỉ cần được “nuôi”, mà còn cần được “sống”. Mà đã sống thì không thể chỉ ăn no, mặc ấm là đủ. Con người còn cần sống đẹp, sống vui, sống có chất lượng và cảm giác mình được trân trọng. Khi một xã hội biết làm ra những sản phẩm phù hợp hơn cho người già, tạo ra những dịch vụ dễ tiếp cận hơn cho họ, thì xã hội ấy cũng đang văn minh hơn trong cách đối xử với tuổi già.
Tuy nhiên, làm đẹp ở tuổi già cũng cần sự tỉnh táo. Bởi thị trường làm đẹp không phải lúc nào cũng dịu dàng và tử tế như lời quảng cáo. Có những sản phẩm hứa hẹn “trẻ ra mười tuổi”, “xóa sạch dấu vết thời gian”, “cải lão hoàn đồng”, nghe rất hấp dẫn nhưng nhiều khi chỉ làm ví tiền trẻ đi chứ khuôn mặt thì chưa chắc. Có những dịch vụ đánh vào tâm lý sợ già, sợ xấu, sợ bị lãng quên của người cao tuổi để bán hàng quá mức cần thiết. Có những quảng cáo biến tuổi già thành một nỗi hổ thẹn, rồi bán cho người ta cảm giác phải chống lại thời gian bằng mọi giá.
Làm đẹp không phải là cuộc chiến tuyệt vọng với tuổi tác. Người cao tuổi không cần phải cố trở thành phiên bản trẻ hơn của chính mình bằng mọi cách. Cái đẹp của tuổi già không nằm ở việc xóa hết nếp nhăn, nhuộm thật đen mái tóc, mặc thật trẻ, trang điểm thật dày hay chạy theo những chuẩn mực thẩm mỹ vốn được thiết kế cho tuổi thanh xuân. Cái đẹp của tuổi già nằm ở sự hài hòa: đẹp mà khỏe, đẹp mà thoải mái, đẹp mà đúng với mình, đẹp mà không làm mình mệt mỏi, lo âu hay tốn kém quá sức.
Đã đẹp lão thì một mái tóc bạc được chải gọn cũng đẹp. Một khuôn mặt có nếp nhăn nhưng ánh mắt vui cũng đẹp. Một bàn tay già đeo chiếc nhẫn cũ, cầm chiếc túi nhỏ đi dự đám cưới cháu cũng đẹp. Một bà cụ mặc áo dài trong ngày mừng thọ, một ông cụ thắt cà vạt hơi lệch nhưng cười rất tươi trước ống kính cũng đẹp. Cái đẹp ấy không cần phải trẻ. Nó chỉ cần thật, sạch sẽ, ấm áp, có phẩm giá và có niềm vui.
Gia đình cũng có vai trò rất quan trọng trong việc giúp người cao tuổi làm đẹp một cách vui vẻ và an toàn. Con cháu có thể cùng ông bà đi mua quần áo, chọn giày dép, đặt lịch cắt tóc, hướng dẫn mua hàng online, chụp cho ông bà vài tấm ảnh đẹp, khen một câu đúng lúc, góp ý một cách tế nhị khi bộ đồ chưa phù hợp. Đừng cười khi bà thích son. Đừng trêu quá đà khi ông muốn nhuộm tóc. Đừng vội bảo “già rồi cần gì” khi người cao tuổi muốn mua một bộ đồ mới. Có những lời nói tưởng nhẹ nhưng lại làm người già chạnh lòng, tổn thương, khiến họ phải cất đi một niềm vui rất nhỏ nhưng chính đáng trong cuộc sống.
Ở chiều ngược lại, người cao tuổi cũng nên làm đẹp trong sự chủ động và hiểu mình: không cần chạy theo mọi lời mời chào, không cần so sánh mình với người khác, không cần thấy ai mua gì cũng phải mua theo. Nguyên tắc làm đẹp ở tuổi già nên là thú vui, không phải là áp lực. Cách chăm sóc bản thân cũng không phải cuộc đua với tiêu dùng hay thời gian, vì vậy người cao tuổi soi gương hãy nở một nụ cười trước khi cho rằng mình đã già đi quá nhiều.
Suy cho cùng, giống như người trẻ, người cao tuổi hoàn toàn có quyền đẹp từ nội dung đến hình thức. Quyền ấy không cần ai ban cho, bởi nó là một phần rất tự nhiên của quyền người cao tuổi được sống như một con người trọn vẹn. Một con người dù đã đi qua phần lớn cuộc đời vẫn có thể yêu cái đẹp, rung động trước màu sắc, vui vì một bộ quần áo mới, thấy nhẹ lòng sau một lần cắt tóc, mỉm cười khi nghe ai đó bảo mình hôm nay trông tươi, trẻ hơn mọi ngày.
Làm đẹp ở tuổi già không phải để níu kéo tuổi thanh xuân, mà để giữ cho lòng mình đừng úa quá nhanh theo năm tháng. Đó là cách người cao tuổi nói với cuộc đời rằng tôi vẫn ở đây trong xã hội này. Và một xã hội biết nâng niu nhu cầu ấy, biết tạo điều kiện cho người già được mặc đẹp hơn, sống đẹp hơn, hưởng thụ văn minh hơn, cũng là một xã hội đang học cách “già đi” một cách nhân hậu, vui vẻ và có văn hóa.
Đặng Vũ Cảnh Linh, Người cao tuổi 4.0, NXB Tri thức 2026
