Sinh ra và lớn lên cùng với sự chuyển biến mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế xã hội, vị thành niên ở nước ta vừa là những người chứng kiến đồng thời lại là những người được hưởng thụ những thành quả bước đầu của công cuộc đổi mới. Chính sự nghiệp đổi mới đã tạo dựng cho họ một môi trường xã hội thuận lợi để lớn lên, trưởng thành và phát triển nhanh chóng. Tuy nhiên, sự biến đổi từ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trường cũng đã làm nảy sinh rất nhiều vấn đề mới mẻ, đặt nhóm tuổi vị thành niên vào những điều kiện và hoàn cảnh phức tạp, tác động tới nhiều mặt nhận thức, tâm tư tình cảm cũng như hành vi của họ. Trong bài viết dưới đây chúng tôi xin phép được nêu lên một vài suy nghĩ về nhóm tuổi vị thành niên và những chính sách đối với nhóm tuổi đặc biệt này.
VỀ KHÁI NIỆM VỊ THÀNH NIÊN
Vị thành niên là một trong những khái niệm được hiểu một cách đa nghĩa và dễ gây tranh luận nhiều cả về nội hàm lẫn ngôn từ của nó trong tư duy xã hội học. tuỳ thuộc vào vị trí tiếp cận, góc nhìn cũng như chức năng, nhiệm vụ của mỗi chuyên ngành mà vị thành niên lại được giải thích theo một cách thức riêng.
Những nhà luật pháp và quản lý xã hội thường dùng chữ người chưa thành niên để nhấn mạnh tới những giới hạn về nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý đối với đối tượng đặc thù này, thông qua đó mà có được những phương thức đặc thù và hợp lý để quản lý nhóm đối tượng này, phân biệt nó với những nhóm đối tượng khác. Với tính chất như vậy người chưa thành niên có thể bao hàm tất cả những nhóm nhân khẩu xã hội có tuổi đời ở dưới 18 tuổi, nhóm tuổi về cơ bản, chưa phải chịu tất cả trách nhiệm về mặt pháp luật đối với hành vi của mình.
Tuy nhiên, trên thực tế thì việc phân nhóm cho các đối tượng dưới 18 tuổi chỉ có một ý nghĩa tương đối vì trên thực tế, chúng ta không thể tìm được một sự đồng nhất hoàn toàn giữa các lớp tuổi khác nhau trong nhóm chưa thành niên. nhóm nhân khẩu dưới 18 tuổi này lại có thể được phân chia làm nhiều nhóm tuổi khác xuất phát từ những đặc điểm về sự phát triển thể chất, nhận thức cũng như tâm sinh lý…riêng của mỗi nhóm. chẳng hạn xưa nay các nhà giáo dục thưòng nói đến những nhóm như trẻ sơ sinh, nhóm nhà trẻ, mẫu giáo, nhóm nhi đồng, nhóm thiếu niên, nhóm vị thành niên…
Mặt khác, cũng khó có thể chỉ lấy các tiêu chí về tuổi đời để phân biệt vị thành niên với những nhóm xã hội khác. Mỗi đứa trẻ lớn lên trong những môi trường sống, được nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục trong những điều kiện vật chất và tinh thần khác nhau. chúng có những nhận thức, tâm lý tâm trạng không giống nhau. có những đứa trẻ mới hơn mười tuổi nhưng lại có những suy nghĩ và tình cảm rất người lớn, chúng luôn được người lớn chúng ta gọi là những “ông, bà cụ non”, trong khi đó lại có những thanh niên đã ngoài hai mươi nhưng từ dáng vẻ tới tâm lý, tâm trạng, phong cách ứng xử lại chẳng người lớn chút nào. chúng ta hẳn đều đã gặp gỡ nhiều với những thanh niên kiểu này. họ vẫn thích đọc truyện tranh, chơi đùa không phải với bạn bè đồng trang lứa mà với những đứa trẻ còn kém tuổi họ rất xa. đấy là những thanh niên mà nhiều nhà xã hội học về lứa tuổi thường gọi là “các chú gà gô”, những đứa trẻ thật sự, tồn tại bên trong chiếc vỏ cũng của những người lớn thực sự.
Rõ ràng là trên thực tế đã có sự nhận thức và hiểu biết khác nhau nhất định giữa khái niệm người chưa thành niên và khái niệm vị thành niên mặc dù chữ “vị” và chữ “chưa” về thực chất cũng chỉ bao hàm có một nghĩa. nói chưa thành niên có nghĩa là đã giới hạn nhóm người này vào lứa tuổi dưới tuổi thành niên, và như vậy trong trường hợp này, cả trẻ sơ sinh, mẫu giáo, nhi đồng đều có thể là người chưa thành niên. tuy nhiên, về mặt ngôn từ, khi ta nói rằng mình chưa đạt đến một cái gì thì điều đó thường có nghĩa là đã gần đạt đến mức độ đó rồi. chẳng hạn, khi ta nói cơm chưa chín thì điều đó có nghĩa là cơm đã được nấu rồi nhưng chưa chín, chứ không có nghĩa rằng đó mới chỉ là gạo mặc dù hiểu gạo là cơm chưa chín cũng không sai.
Tất nhiên việc phân biệt có tính so sánh như trên đã không đủ để giải thích một cách thuyết phục và rõ ràng về khái niệm vị thành niên. còn rất nhiều vấn đề cần phải được phân tích sâu và làm rõ hơn. chẳng hạn, cần phải chọn những tiêu chí nào để xác định rõ hơn về lứa tuổi vị thành niên. nếu là về tuổi đời thì nên bắt đầu từ tuổi nào và giới hạn tiếp theo tới tuổi nào. nếu là xuất phát từ những đặc trưng về sự phát triển thể chất thì nên bắt đầu từ sự đo lường về chiều cao, cân nặng hay từ những yếu tố phát triển tự nhiên mang tính y sinh học nào khác. nếu lấy các yếu tố về những sự phát triển tâm lý, nhận thức, tình cảm hoặc lối sống, nhân cách… thì vấn đề lại càng trở nên phức tạp hơn nhiều.
Thực tế đã cho thấy, trong nhiều loại văn bản pháp luật hiện nay, khi điều chỉnh các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, chúng ta đã có những quy định không giống nhau về khái niệm, độ tuổi và phạm vi áp dụng luật đối với người chưa thành niên và trẻ em. Thuật ngữ trẻ em, nếu chỉ xét theo tiêu chuẩn về độ tuổi ở các văn bản pháp luật khác nhau, trên thực tế cũng đã phức tạp và thiếu thống nhất. Ở Luật Trẻ em, độ tuổi tối đa của một người được gọi là trẻ em là dưới 16 tuổi; ở Bộ Luật lao động là dưới 15 tuổi; ở Bộ Luật Hình sự là dưới 16 tuổi; ở Công ước về Quyền trẻ em độ tuổi đó là dưới 18 tuổi. Ở độ tuổi có thể được kết nạp vào Đoàn thanh niên, tức là đã đủ tiêu chuẩn trưởng thành của một thanh niên, theo điều lệ Đoàn là 15 tuổi.
Chính việc quy định có tính khác biệt về độ tuổi giữa các văn bản pháp luật, cũng có thể làm chúng ta rất lúng túng khi không biết dựa trên những tiêu chí nào để nhận rõ về khái niệm vị thành niên và xử lý thế nào những vấn đề rất cụ thể từ thực tiễn.
Trong các công trình nghiên cứu của nhiều nước, nhóm vị thành niên cũng được phân định ở các lứa tuổi thật khác nhau. Nếu có nhiều nước coi sự bắt đầu của tuổi vị thành niên từ 8-9 tuổi thì cũng có nhiều nước lại kéo dài tuổi vị thành niên tới 24-25 tuổi. Một công trình nghiên cứu của Viện Xã hội học có sự tài trợ của quốc tế, tuổi vị thành niên mà các tác giả Việt Nam và quốc tế khảo sát được giới hạn tới 24 tuổi và điều này đã gây không ít tranh luận trong giới khoa học và quản lý.
Gần đây, tổ chức y tế thế giới (WHO) đã đưa ra một tiêu chí cơ bản để chỉ nhóm vị thành niên. Đó là: “ nhóm nhân khẩu xã hội có tuổi đời từ 10 đến 18 tuổi”. Trong nhóm vị thành niên nói trên, người ta lại phân nhỏ thành ba nhóm khác nữa : nhóm vị thành niên nhỏ từ 10-13 tuổi, nhóm vị thành niên trung bình từ 14-16 tuổi, nhóm vị thành niên lớn từ 17-18 tuổi. Theo chúng tôi cách phân chia như trên là tương đối hợp lý, đồng thời cũng khá phù hợp với những đặc điểm chung của tuổi vị thành niên ở nước ta.
Tuy có rất nhiều điều cần phải được tranh luận trong những công trình nghiên cứu về vị thành niên, nhưng trên thực tế, không có mấy tác giả nào lại phủ nhận một điều là dù có mở rộng phạm vi tuổi vị thành niên đến mức nào thì nhóm tuổi mang đầy đủ trong nó những đặc trưng đặc thù nhất của vị thành niên vẫn là nhóm tuổi từ khi bắt đầu dậy thì (12 hoặc 13 tuổi) đến tuổi trở thành công dân chịu trách nhiệm trước pháp luật (18 tuổi). Trong lứa tuổi này, cái đặc trưng của một vị thành niên là “một đứa trẻ trong một thể chất thanh niên, hoặc một thanh niên có nhận thức và tình cảm của trẻ nhỏ ” mới biểu lộ đầy đủ nhất.
VỀ NHỮNG ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA NHÓM VỊ THÀNH NIÊN
Đặc trưng cơ bản của nhóm vị thành niên biểu hiện trước hết ở vị trí vai trò của nó trong đời sống xã hội cũng như trong chính cuộc đời của mỗi người. Nếu trong cuộc đời, tuổi vị thành niên là giai đoạn quan trọng, giai đoạn bản lề có thể quyết định toàn bộ cuộc sống sau này của mỗi người thì trong xã hội, thế hệ vị thành niên bao giờ cũng đại diện cho một sự chuyển tiếp vào các thế hệ mới, hướng tới tương lai. Nguồn nhân lực cho sự phát triển được nảy sinh, bảo vệ, nuôi dưỡng từ tuổi trẻ em, bổ sung và hoàn thiện dần về thể chất, tri thức và nhân cách từ vị thành niên và bắt đầu thực sự đóng góp cho xã hội ở những giai đoạn sau đó.
Thực tế cho thấy, lối sống, đạo đức và nhân cách của mỗi người được hình thành từ tuổi ấu thơ và định hình rõ nét từ tuổi vị thành nien. Tuổi vị thành niên hàm chứa trong mình nó rất nhiều những yếu tố vừa ghi nhận, vừa loại bỏ, vừa định dạng vừa biến động trong nhận thức, tâm lý, tình cảm, suy nghĩ của con người trong giai đoạn này rồi trở thành khuôn mẫu nhân cách của chính con người đó trong cuộc đời sau này. Đặc trưng cơ bản của nhóm vị thành niên có thể được xác định bởi những biến đổi thường xuyên ,liên tục của ba mặt cơ bản: mặt thể chất, mặt tâm lý, tình cảm, nhận thức và sau đó là mặt hành vi, cụ thể là :
Thứ nhất, vị thành niên là nhóm tuổi có những sự thay đổi mạnh mẽ nhất về thể chất trong cuộc đời của mỗi người. Trên bình diện y sinh học, nó là giai đoạn chuyển biến từ một đứa trẻ non nớt thành một người lớn khoẻ mạnh. Sự trưởng thành nhanh chóng gần như đột biến ấy không chỉ gây sự ngạc nhiên cho những người xung quanh mà còn cho chính cả những đứa trẻ ở vào lứa tuổi này. “Tuổi mười bảy bẻ gãy sừng trâu” là câu tục ngữ hoàn toàn đúng mà người xưa đã dùng để nói về tuổi vị thành niên.
Thứ hai, vị thành niên cũng là giai đoạn thay đổi nhanh chóng nhất về tâm lý, tình cảm, nhận thức, mà trong nhiều trường hợp, chính sự thay đổi còn có thể gây “sốc” cho bản thân lứa tuổi này. Các nhà tâm lý học đều đã viết và nói nhiều về sự đa dạng và phức tạp trong tình cảm, tâm lý trầm tư, u uất, sự khép mình vào thế giới nội tâm của nhiều bạn gái trẻ, hoặc thái độ ngang bướng thậm chí phá phách, muốn khẳng định mình ở các bạn trai, khi ở vào tuổi vị thành niên. Do vậy, có thể nói rằng, tuổi vị thành nien cũng là giai đoạn có nhiều biến động nhất trong sự hình thành các giá trị đạo đức, lối sống và nhân cách của mỗi người. Để rồi, sau khi vuợt qua lứa tuổi này, con người có thể bước vào đời như những công dân tương lai với tất cả những gì được tạo dựng từ đó, những tốt và xấu, trắng và đen, những đúng đắn và sai lệch đan xen nhau, đấu tranh với nhau trong suốt quãng đường còn lại của đời người.
Thứ ba, từ sự thay đổi về thể chất và nhận thức, vị thành niên cũng là nhóm nhân khẩu xã hội có những biến đổi mạnh mẽ nhất trong hành vi. Nó khiến cho bao giờ cũng vậy, rất nhiều hành vi của nhóm tuổi này luôn là khó hiểu và khó lường trước được đối với những thế hệ khác, đặc biệt là những người lớn tuổi. Ở vào tuổi vị thành niên, người ta dễ dàng hành động mà không cần có sự cân nhắc, tính toán chín chắn. Trẻ vị thành niên có thể là những người vị tha, độ lượng có thể hy sinh thân mình để làm những điều tốt đẹp, nhưng cũng có thể ngay sau đó lại bị lôi kéo vào những hành vi xấu mà không nhận biết được. Người ta cũng rất dễ bị lây nhiễm những tệ nạn xã hội như cờ bạc, rượu chè, trộm cắp, đánh nhau khi ở vào tuổi vị thành niên để rôi khi trưởng thành đã không thể dễ dàng từ bỏ những tệ nạn này.
Ở nước ta, thực tế những năm thực hiện công cuộc đổi mới cho thấy, sự nâng cao bước đầu về đời sống kinh tế xã hội, đặc biệt là về mức sống đã khiến cho vị thành niên ở nước ta có những sự phát triển mạnh về thể chất. Nhìn chung, sức khoẻ, chiều cao, cân nặng của thế hệ vị thành niên những năm gần đây đã tăng lên so với những thế hệ trước đó. Bên cạnh sự phát triển về thể chất, việc mở rộng các điều kiện học tập sinh hoạt, vui chơi giải trí, giao lưu văn hoá…cũng khiến cho các thế hệ vị thành niên hiện nay đã có được những sự phát triển mạnh mẽ về nhận thức, tình cảm, suy nghĩ và sức sáng tạo. Vị thành niên nước ta ngày càng chứng minh được trên thực tế tiềm năng to lớn, vị trí, vai trò của họ đối với sự phát triển của đất nước trong tương lai
Tuy nhiên, lớn lên trong hoàn cảnh xoá bỏ bao cấp về nhiều mặt, cuộc sống của cha mẹ, những người lớn tuổi trong gia đình và xã hội phần nhiều đều tập trung vào những lo toan hàng ngày về kinh tế và đời sống, lại luôn phải sống và chứng kiến những mặt trái của cơ chế thị trường, những tệ nạn xã hội, nhóm vị thành niên đã sinh trưởng và lớn lên cùng với rất nhiều tâm tư, suy nghĩ.
Lực lượng bỏ học hoặc không được học hành đến nơi đến chốn trong nhóm tuổi vị thành niên vẫn chiếm tỷ lệ khá cao. Ở nước ta, việc sử dụng lao động trẻ em trong đó có lao động của vị thành niên là khá phổ biến. Ở nông thôn ,có tới trên 80% số vị thành niên phải tham gia lao động kiếm sống cùng với gia đình, trong đó nhiều em đã trở thành lực lượng lao động chính. Nhiều em đã phải bán sức lao động, đi làm thuê, làm những công việc nặng nhọc như đập đá, làm phu nề, kéo xe… để kiếm sống. Nhiều em gái phải ra thành phố làm trong các quán ăn, nhà trọ, bị buộc phải trở thành gái mãi dâm. Thực tế những năm gần đây cũng đã cho thấy, trong sự di chuyển dân cư và lao động mạnh mẽ dưói tác động của cơ chế thị trường, số lao động vị thành niên đã chiếm một tỷ lệ khá cao. Trong điều kiện xa gia đình, xa người thân quen, không được chăm sóc, quản lý, giáo dục đầy đủ, phải tự lập quá sớm lại thiếu kinh nghiệm sống, chưa đủ kiến thức và bản lĩnh để ứng xử , các em rất dễ bị bóc lột, lừa gạt, lôi kéo, ép buộc, rơi vào cạm bẫy của các tệ nạn xã hội hoặc vi phạm pháp luật.
Trong những năm gần đây, tình hình tệ nạn xã hội và vi phạm pháp luật trong vị thành niên đang có xu hướng tăng lên. Những trường hợp phạm pháp trầm trọng như giết người, cướp của, hiếp dâm, sử dụng vũ khí, bạo lực, tụ tập thành băng nhóm tội phạm ở tuổi vị thành niên đã diễn ra ngày càng nhiều, gây lo ngại cho toàn xã hội. Các nghiên cứu gần đây cũng cho thấy, tỷ lệ gái mãi dâm ở tuổi vị thành niên và số nghiện ma tuý ở tuổi vị thành niên cũng ở mức đáng lo ngại
VỀ NHỮNG QUAN ĐIỂM VÀ CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI VỊ THÀNH NIÊN
Trong những năm gần đây, chúng ta đã làm tương đối tốt công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục thế hệ trẻ. Nhiều chủ trương và chính sách mới đã được ban hành và thực hiện, bước đầu đã tập hợp được sự tham gia đông đảo của các cơ quan, tổ chức, chính quyền, đoàn thể, cộng đồng và gia đình vào công tác bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em. Chúng ta đã tạo điều kiện cho các em chủ động và sáng tạo trong học tập, sinh hoạt, vui chơi giải trí và phát huy được những tiềm năng của mình. Tuy nhiên thực tế cũng lại cho thấy, chúng ta còn chưa có được những sự quan tâm đầy đủ và đúng mức tới nhóm tuổi vị thành niên.
Bên cạnh những chính sách chung về trẻ em và thanh niên ngày càng được hoàn thiện và có hiệu quả thiết thực thì những chính sách về tuổi vị thành niên lại tỏ ra còn thiếu cụ thể. Sự lúng túng trong việc nhận thức về vị trí vai trò và những đặc điểm y sinh học, tâm lý học và xã hội học của nhóm vị thành niên trong xã hội hiện đại đã ảnh hưởng tới việc xây dựng các chính sách cũng như cơ chế sát thực nhằm tăng cường việc chăm sóc, giáo dục, quản lý và phát huy vai trò của nhóm đối tượng này vì sự phát triển của tương lai đất nước.
Chúng ta cũng chưa tạo được một sự thống nhất chung trong nhận thức và hành động nhằm chăm sóc giáo dục, quản lý đối tượng vị thành niên. Trên thực tế mỗi cấp chính quyền đoàn thể, địa phương, cộng đồng lại có những suy nghĩ và hành động khác nhau. Nhiều địa phương, gia đình, cộng đồng dường như đã bỏ quên việc quản lý nhóm đối tượng đặc thù này.
Do thiếu những hiểu biết về tâm lý, tình cảm cũng như những đặc trưng của lứa tuổi vị thành niên, nhiều cơ quan quản lý thanh thiếu niên đã không tìm ra được các phương thức ứng xử phù hợp với nhóm tuổi vị thành niên. Xếp vị thành niên sinh hoạt chung với thiếu nhi thì không thích hợp vì dường như bao giờ chúng cũng luôn cảm thấy mình là quá lớn. Nếu sinh hoạt với các anh chị thanh niên lớn tuổi, thì chúng lại là quá nhỏ, đặc biệt là khi phải bàn bạc trao đổi về những vấn đề tình yêu, hôn nhân, gia đình, nuôi dạy con cái…Chúng ta đều biết trong dự thảo luật thanh niên thì đối tượng thanh niên còn được đề nghị kéo dài tới 35 tuổi. Rõ ràng trong trường hợp này việc các em vị thành niên sinh hoạt chung với những thế hệ ngoài ba mươi tuổi thậm chí đã có vợ chồng, con cái, quả thực là không hợp chút nào.
Chỉ có thông qua những kết quả nghiên cứu điều tra để nhận biết một cách đúng đắn hơn về những đặc trưng cơ bản của nhóm tuổi vị thành niên, chia sẻ với nhau những kinh nghiệm hoạt động thực tiễn phong phú, chúng ta mới có thể đề xuất được các khuyến nghị và giải pháp để công tác chăm sóc, giáo dục, quản lý đối tượng vị thành niên ngày càng tốt, sát thực và hợp lý hơn, tạo điều kiện để vị thành niên có điều kiện trưởng thành, phát huy được hết những tiềm năng sẵn có, đóng góp tích cực vào sự nghiệp công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước trong thế kỷ XIX.
Không phải là không có lý do khi xuất phát từ tính chất chuyển tiếp, sự vận động và biến đổi không ngừng về các mặt thể chất và nhân cách của tuổi vị thành niên, nhiều nhà xã hội học đã nêu ý kiến phải coi vị thành niên chỉ như là một giai đoạn quá độ trong một cuộc đời khi xây dựng các chính sách với nhóm tuổi này. Tính quá độ này không hề làm giảm đi mà còn làm tăng thêm sự cần thiết phải khẳng định tầm quan trọng của giai đoạn vị thành niên và các nét đặc thù của giai đoạn này trong sự phát triển tự nhiên của con người. Nó đòi hỏi không chỉ một sự nhận thức đúng đắn mà còn cả những quan điểm và chính sách đặc thù, phù hợp với tầm quan trọng và tính quá độ nói trên.
Ở đây, sự vận dụng một cách cứng nhắc các chính sách của những lứa tuổi khác vào việc xử lý những tình huống cụ thể của lứa tuổi vị thành niên có thể sẽ có nhiều mặt không thích hợp. Chẳng hạn, về mặt pháp lý, nếu áp dụng những quan điểm và chính sách dành rieng cho các em nhỏ tuổi hơn vào lứa tuổi vị thành nien, chúng ta có thể sẽ gặp nhiều sự bất hợp lý. Nếu đối với các em nhỏ, những quyền lợi của các em về bảo vệ, chăm sóc, nuôi dưỡng được đặt lên hàng đầu, thì ở tuổi vị thành niên việc giáo dục về trách nhiệm và bổn phận, về sự quan tâm tới cộng đồng và xã hội lại là cao hơn.
Mặt khác, cũng sẽ là khiên cưỡng, nếu vận dụng một cách máy móc vào tuổi vị thành niên những đòi hỏi về chuẩn mực và giá trị mà chúng ta đã ứng xử đối với thế hệ lớn tuổi, những người đã hoàn toàn trưởng thành. Không thể nuông chiều vị thành niên như nuông chiều các em nhi đồng, nhưng cũng không thể xử lý hành vi sai phạm của họ như trừng phạt những người đã có sự hiểu biết hoàn toàn đầy đủ.
Tuổi vị thành niên là điểm giao nhau giữa người lớn và trẻ em. Trong sự giao nhau này, tính người lớn và tính trẻ em pha trộn vào nhau một cách đa dạng và phức tạp trong mỗi suy nghĩ và hành động, trong tâm lý và tình cảm. Nó khiến cho mọi chính sách và phương thức ứng xử cứng nhắc đều có thể trở thành sai phạm và để lại những hậu quả không thể lường hết được, đặc biệt là những dấu ấn không thể phai mờ trong suôt cuộc đời sau này của các em.
Như vậy, trên thực tế, chúng ta cần phải quan tâm tới việc chăm sóc, giáo dục nhóm vị thành niên trên cơ sở những nét đặc thù của lứa tuổi này, cụ thể là :
Thứ nhất : Không thể coi vị thành niên như là những nguời đã hoàn toàn trưởng thành, có nghĩa là tuổi vị thành niên vẫn cần phải được quan tâm, chăm sóc giáo dục như tất cả những người chưa hoàn toàn trưởng thành khác, tất nhiên, với những phương thức đặc thù, phù hợp. Về phương diện này, việc mở rộng lứa tuổi được thụ hưởng luật bảo vệ và chăm sóc trẻ em đến hết tuổi vị thành niên tức là lên đến 18 tuổi như công ước Quôc tế về Quyền trẻ em là điều cần được xem xét
Thứ hai : Không thể coi vị thành niên như là những đứa trẻ thuần tuý. Cần phải tôn trọng chúng như tôn trọng những người lớn thực thụ. Chúng ta đều biết, ở tuổi vị thành niên, rất nhiều em nhỏ đã không còn muốn người lớn coi mình như là “ hỉ mũi chưa sạch”, “miệng còn hơi sữa” nữa. Các em phản ứng lại cách đối xử thiếu tôn trọng của người lớn bằng mọi cách mà thông dụng nhất là tự khẳng định mình, cho phép mình làm tất cả những gì mà nguời lớn được phép làm. Về phương diện này, việc nghiên cứu, tìm kiếm những phương thức, quản lý giáo dục riêng, đặc thù cho lứa tuổi này, tách dần khỏi các phương thức áp dụng với trẻ nhỏ là cần thiết.
Thứ ba: Cần phải tiến tới, xây dưng và hoàn thiện những chính sách riêng cho lứa tuổi vị thành niên phù hợp với những đặc điểm về sự phát triển thể chất và tâm lý của lứa tuổi này, tạo điều kiện để cùng với việc chăm lo tới lứa tuổi này, chúng ta sẽ có được những thế hệ mới cho sự phát triển đất nước trong tương lai.
Hàn Vũ Linh, in trong cuốn Vị thành niên và chính sách đối với vị thành niên hiện nay, Nhà xuất bản: Lao động xã hội, năm: 2003, đăng lại trên Tạp chí Gia đình và trẻ em 2006
