Báo chí ở nước ta có vai trò đặc biệt quan trọng, là tiếng nói của nhân dân, cơ quan ngôn luận, phổ biến các chủ trương đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, phổ biến tri thức, thông tin, góp một phần không nhỏ trong việc nâng cao dân trí, phục vụ đời sống con người, xây dựng và bảo vệ đất nước. Do vậy, Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm đến công tác báo chí, ban hành nhiều văn bản chỉ đạo cũng như xây dựng văn bản luật nhằm thúc đẩy sự phát triển của báo chí, đồng thời tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước đối với các lĩnh vực thông tin, truyền thông bảo đảm thực thi các quyền ngôn luận, tiếp cận thông tin của công dân.
Để nâng cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động báo chí và công tác quản lý báo chí, ngày 3/4/2019, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã ký Quyết định số 362-QĐ/TTg phê duyệt quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc đến năm 2025, nhằm sắp xếp hệ thống báo chí gắn với đổi mới mô hình tổ chức, nâng cao hiệu quả lãnh đạo, quản lý báo chí để phát triển hệ thống báo in, báo hình, báo nói, báo điện tử; xây dựng một số cơ quan báo chí chủ lực, đa phương tiện làm nòng cốt, có vai trò định hướng dư luận xã hội, thông tin đối ngoại; sắp xếp hệ thống báo chí, khắc phục tình trạng chồng chéo, đầu tư dàn trải, buông lỏng quản lý, hoạt động xa rời tôn chỉ, mục đích; đồng thời, xác định rõ trách nhiệm lãnh đạo, quản lý báo chí của các cấp ủy Đảng, chính quyền, nhất là của người đứng đầu cơ quan chủ quản và cơ quan báo chí; xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý, phóng viên, biên tập viên có đủ phẩm chất, năng lực đáp ứng yêu cầu phát triển báo chí trong tình hình mới.
Liên hiên hiệp Hội Việt Nam được thành lập theo Quyết định 121 BT ngày 29/7/1983 của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) là tổ chức chính trị – xã hội do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo có hệ thống từ Trung ương đến các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; có chức năng tập hợp, đoàn kết và phát huy trí tuệ của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ Việt Nam trong và ngoài nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của hội thành viên và hội viên của các hội thành viên, góp phần đưa khoa học và công nghệ trở thành động lực của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Đến nay, toàn bộ hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam có 112 cơ quan báo chí với trên 400 ấn phẩm liên quan đến báo chí như: báo, tạp chí, đặc san, chuyên trang, bản tin, trang tin điện tử tổng hợp…Trong đó Liên hiệp Hội Việt Nam trực tiếp là cơ quan chủ quản 4 tờ báo và 3 tạp chí; các hội thành viên (Hội ngành toàn quốc và Liên hiệp Hội địa phương) là cơ quan chủ quản 82 báo/tạp chí; các tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc Liên hiệp Hội Việt Nam là cơ quan chủ quản 23 tạp chí khoa học chuyên ngành và liên ngành.
Liên hiệp Hội Việt Nam là tổ chức chính trị – xã hội, cơ quan chủ quản của nhiều tờ báo, đang nghiêm túc triển khai xây dựng đề án Quy hoạch báo chí của Liên hiệp Hội Việt Nam theo Quyết định số 362-QĐ/TTg của Thủ tướng Chính phủ. Từ tháng 4/2019 đến nay Liên hiệp Hội đã ban hành nhiều văn bản và triển khai việc xây dựng đề án Quy hoạch báo chí, cụ thể là: Quyết định số 418/QĐ-LHHVN của Đoàn chủ tịch Hội đồng Trung ương Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam ngày 23/04/2019 về việc thành lập Ban Quy hoạch Báo chí; Thông báo Số: 434/TB-LHHVN-TT&PBKT ngày 12/06/2019 về Kết luận của Phó chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam, Trưởng ban Quy hoạch báo chí của Liên hiệp Hội VIệt nam về buổi làm việc Quy hoạch báo chí Liên hiệp Hội Việt Nam ngày 04/06/2019; Công văn số 432/LHHVN-TT&PBKT của Liên hiệp Hội Việt Nam ngày 11/6/2019 yêu cầu các cơ quan báo chí báo cáo tình hình hoạt động; Thông báo 522/TB-LHHVN của Liên hiệp Hội Việt Nam ngày 4/7/2019 về ý kiến kết luận của đồng chí Phan Tùng Mậu, phó chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam tại buổi họp ngày 2/7/2019; Biên bản họp Ban Quy hoạch báo chí ngày 15/7/2019; Biên bản họp Đoàn chủ tịch Hội đồng Trung ương Liên hiệp Hội Việt Nam ngày 17/7/2019; Biên bản họp Ban Quy hoạch báo chí ngày 24/7/2019…
Về xây dựng và tổ chức quy hoạch báo chí, quan điểm của Liên hiệp hiệp Hội Viêt Nam là Tổ chức quy hoạch báo chí cần bám sát các văn bản pháp lý của Đảng và Nhà nước xác định vị thế, vai trò, nhiệm vụ chính trị quan trọng của Liên hiệp Hội Việt Nam trong công tác đoàn kết, tập hợp trí thức khoa học và công nghệ, đẩy mạnh các hoạt động nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, truyền thông, phổ biến kiến thức, tư vấn, phản biện, giám định xã hội, tôn vinh trí thức khoa học và công nghệ…theo đúng tinh thần văn kiện Đại hội Đảng XII ”phát triển khoa học và công nghệ thực sự trở thành quốc sách hàng đầu”.
Quy hoạch báo chí Liên hiệp Hội Việt Nam cũng cần thực hiện theo đúng Quyết định 362/QĐ-TTg ngày 3/4/2019 của Thủ tướng Chính phủ, bám sát quan điểm, mục tiêu, các nội dung trong Quyết định, Liên hiệp Hội Việt Nam là cơ quan chủ quản của 01 cơ quan báo, trong đó cơ quan báo là cơ quan ngôn luận của Liên hiệp Hội Việt Nam, là tiếng nói của giới trí thức khoa học và công nghệ, tiếng nói của các thành viên Liên hiệp Hội Việt Nam, phục vụ mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng xã hội Việt Nam giầu mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh.
Tổ chức thực hiện quy hoạch báo chí Liên hiệp Hội Việt Nam cần được dựa trên cơ sở khách quan, khoa học đánh giá đúng tình hình hoạt động thực tế của các cơ quan báo chí trong diện quy hoạch, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của các cơ quan báo chí, đội ngũ cán bộ lãnh đạo, phóng viên, biên tập viên, cán bộ đang làm việc tại các tòa soạn, thực hiện việc đối thoại, dân chủ, tiếp thu những ý kiến đóng góp, điều chỉnh các phương án trong quá trình thực hiện quy hoạch. Đảm bảo việc thực hiện quy hoạch báo chí hiệu quả, chất lượng, đúng pháp luật, thấu tình, đạt lý, đặc biệt trong công tác giải quyết các vấn đề nhân sự, người lao động.
Tổ chức thực hiện quy hoạch báo chí Liên hiệp Hội Việt Nam cần được xác định thông qua các mục tiêu, giải pháp phát triển ổn định có hiệu quả, bền vững đối với cơ quan báo chí mới trong hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam.
Về mục tiêu đề án nhấn mạnh đảm bảo việc thành lập, phát triển và quản lý hiệu quả 01 cơ quan báo (ngôn luận) của Liên hiệp Hội Việt Nam trên cơ sở sát nhập các cơ quan báo chí hiện có, thực hiện nhiệm vụ chính trị của Liên hiệp Hội Việt Nam là tiếng nói của giới trí thức khoa học và công nghệ, có tầm vóc và uy tín, có trách nhiệm với tổ quốc, nhân dân, có tầm ảnh hưởng sâu rộng đối với công chúng trong và ngoài nước, tuân thủ Luật báo chí và pháp luật Việt Nam.
Về nguyên tắc, Liên hiệp hội Việt Nam xác định các nguyên tắc cơ bản sau:
- Xây dựng 01 cơ quan báo chí mới (ngôn luận) của Liên hiệp Hội Việt Nam, trên cơ sở sát nhập các cơ quan báo chí hiện có. Tuy nhiên, cơ quan chủ quản sẽ xem xét nguyện vọng đề xuất của các cơ quan báo chí. Trước khi thực hiện việc sát nhập, các cơ quan báo chí có quyền lựa chọn, đề xuất với cơ quan chủ quản 1 trong 4 mô hình sau:
– Cam kết tự nguyện tham gia, sát nhập vào cơ quan báo mới thuộc cơ quan chủ quản Liên hiệp Hội Việt Nam tuân thủ các nguyên tắc và quy định của Liên hiệp Hội Việt Nam;
– Xin đề xuất giữ nguyên mô hình báo và đề nghị chuyển đổi cơ quan chủ quản ra ngoài hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam;
– Xin đề xuất chuyển mô hình hoạt động từ báo thành tạp chí (có thể trong hoặc chuyển ra ngoài hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam);
– Xin tự giải thể hoạt động.
Cơ quan báo, chí chủ động đề xuất nguyện vọng theo 1 trong 4 mô hình nêu trên, Liên hiệp Hội Việt Nam sẽ xem xét và quyết định.
- Các cơ quan báo tham gia vào cơ quan báo mới của Liên hiệp Hội Việt Nam phải đủ điều kiện về chuyên môn, nhân lực, hoạt động đúng tôn chỉ, mục đích, định hướng báo chí của Liên hiệp Hội Việt Nam, có đầy đủ các báo cáo về nhân lực, tài chính, cơ sở vật chất, công khai, minh bạch, đúng pháp luật.
- Các cơ quan báo tham gia vào cơ quan báo mới của Liên hiệp Hội Việt Nam chịu trách nhiệm giải quyết các vấn đề liên quan đến tài chính, người lao động, các vấn đề khác thuộc phạm vi quản lý, điều hành cơ quan báo chí trong những năm qua.
- Các ấn phẩm phụ báo in và chuyên trang của cơ quan báo chí mới phải hoạt động thống nhất với định hướng của cơ quan báo chí mới, không chồng chéo nội dung, mạnh ai nấy làm, phải tuân thủ tôn chỉ, mục đích chung, vì lợi ích của cơ quan báo chí mới và của Liên hiệp Hội Việt Nam.
- Tổ chức quản lý, điều hành cơ quan báo chí mới theo nguyên tắc tinh gọn, hiệu quả, đảm bảo tính kế thừa các thành công, thành tựu, nhân lực, cơ sở của các cơ quan báo chí hiện có, đồng thời đảm bảo tính chuyên nghiệp, hiện đại, học hỏi tiếp thu các mô hình làm báo chuyên nghiệp, hiệu quả ở Việt Nam và thế giới.
- Cơ quan báo chí mới hoạt động theo nguyên tắc tự chủ, tự chịu trách nhiệm về quản lý chuyên môn, tài chính, có sự quản lý, giám sát của cơ quan chủ quản. Đảm bảo nguyên tắc đóng góp tài chính cho các hoạt động của cơ quan chủ quản trên cơ sở hoạt động kinh tế báo chí có lãi. Đảm bảo việc huy động các nguồn lực, cơ sở tài chính cho việc xây dựng và phát triển cơ quan báo mới theo đúng pháp luật.
- Không thực hiện quy hoạch báo chí đối với các cơ quan báo chí không thuộc diện quy hoạch của cơ quan chủ quản Liên hiệp Hội Việt Nam, bao gồm các cơ quan báo chí không có báo cáo về tình hình hoạt động tại thời điểm lập đề án quy hoạch, các báo, tạp chí thuộc các Hội thành viên, Liên hiệp Hội địa phương, các Viện và tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc.
Về các bước tổ chức thực hiện, trong năm 2019 -2020, Liên hiệp Hội Việt Nam thực hiện quy hoạch báo chí, hình thành cơ quan báo thống nhất, đảm bảo cơ sở pháp lý cho cơ quan báo mới chính thức hoạt động (trên cơ sở vừa xây dựng cơ cấu tổ chức, hoạt động cơ quan báo mới vừa tổ chức sát nhập các cơ quan báo hiện có với sự xác nhận tham gia và đủ điều kiện đáp ứng yêu cầu của Liên hiệp Hội Việt Nam). Tiến hành sát nhập 4 cơ quan báo chí: Báo Khoa học và Đời sống, Báo Đất Việt, Báo điện tử Kiến thức, báo điện tử Tầm Nhìn vào cơ quan báo chí mới với tên gọi Báo Kiến thức và Đời sống với mô hình tổ chức là đơn vị sự nghiệp có thu, tự chủ, tự trang trải, chịu trách nhiệm có tài khoản và pháp nhân độc lập thuộc cơ quan chủ quản liên hiệp Hội Việt Nam.
Cơ quan báo chí mới là cơ quan báo duy nhất có pháp nhân độc lập duy nhất thuộc Liên hiệp Hội Việt Nam, hoạt động theo luật Báo chí 2016 và các Luật liên quan khác được thành lập trên cơ sở 3 bộ phận: báo in, báo điện tử và các ấn phẩm phụ báo in và các chuyên trang điện tử. Cơ quan báo chí mới hình thành trên cơ sở sát nhập (có cam kết trách nhiệm tự nguyện) của 4 cơ quan báo: Báo Khoa học và Đời sống, Báo điện tử Kiến Thức, Báo Đất Việt, Báo điện tử Tầm Nhìn với điều kiện tất cả cơ sở vật chất, tài chính, nhân sự của các cơ quan báo chí cũ đều thuộc quyền sở hữu và quản lý ban lãnh đạo cơ quan báo chí mới.
Cơ quan báo chí mới sẽ tập trung phát triển ưu tiên mô hình báo điện tử và truyền thông đa phương tiện, để khẳng định vị thế của cơ quan báo chí khoa học và công nghệ, phù hợp với xu thế phát triển mô hình báo chí hiện đại và cách mạng công nghiệp 4.0. Phương pháp quản lý, tổ chức báo trong hoạt động tác nghiệp, chuyên môn, sản xuất tin tức là thống nhất, sử dụng mô hình tòa soạn hội tụ để tạo nên sự tương tác tối ưu trong hoạt động sản xuất thông tin. Với mỗi loại hình tin tức, sự kiện, Ban biên tập sẽ quyết định việc đăng tải trên báo điện tử hay báo giấy, hay các ấn phẩm phụ. Không tách rời hoạt động của báo giấy, báo điện tử và các ấn phẩm phụ về nội dung thông tin.
Về nhân sự, đội ngũ nhân sự của 3 cơ quan báo hiện nay khoảng gần 120 người. Ban lãnh đạo cơ quan báo chí mới sẽ xây dựng vị trí việc làm trong tòa soạn trung tâm và các ấn phẩm, luân chuyển phân công nhiệm vụ cho cán bộ theo nguyện vọng và thực tế nhu cầu phát triển của cơ quan báo chí. Đảm bảo cơ cấu nhân lực toà soạn trung tâm từ 40-50 cán bộ và nhân lực các chuyên trang, ấn phẩm phụ không vượt quá 20 người/ấn phẩm
Cơ quan báo chí mới có thể hoạt động trong các lĩnh vực sau:
– Hoạt động thông tin, báo chí trên các ấn phẩm
– Sản xuất chương trình truyền hình, liên kết mua sóng truyền hình hoặc bán trực tiếp cho các kênh truyền hình
– Phát triển chương trình trên các kênh youtube và mạng xã hội
– Truyền thông, tổ chức sự kiện, bảo trợ truyền thông các sự kiện
– Dịch vụ tư vấn, đào tạo, nâng cao năng lực
– Tổ chức nghiên cứu, điều tra dư luận xã hội
– Biên soạn và sản xuất xuất bản phẩm theo đơn hàng của các cá nhân, tổ chức, địa phương
– Các lĩnh vực khác theo nhu cầu xã hội và trong khuôn khổ pháp luật.
Các nguồn đầu tư thành lập, duy trì cơ quan báo chí mới thời gian đầu bao gồm: Đóng góp của các ấn phẩm, hỗ trợ của Liên hiệp Hội Việt Nam (theo kế hoạch ngân sách 2020, nếu có thể được), kêu gọi nhà đầu tư, hợp tác truyền thông, vay vốn.
Các nguồn thu lâu dài của báo: Các nguồn thu từ quảng cáo, các nguồn thu từ nhà cung cấp dịch vụ google, youtube, các nguồn thu từ phát hành bán báo in, các nguồn thu từ dịch vụ thực hiện theo hợp đồng…đảm bảo sau 2 năm hoạt động thu hồi vốn đầu tư và các hoạt động chuyên môn có thể tạo ra lợi nhuận.
Đặng Vũ Cảnh Linh, Trưởng ban Truyền thông & PBKT Liên hiệp Hội Việt Nam, Tham luận tại Hội thảo Triển khai Quy hoạch báo chí Liên hiệp Hội Việt Nam
