Cùng với quá trình đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế, quan điểm ưu tiên phát triển khoa học và công nghệ (KH&CN), coi KH&CN là quốc sách hàng đầu ngày càng được khẳng định trong nhiều văn kiện Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước và trên thực tế trong những năm qua, KH&CN đã và đang trở thành động lực mạnh mẽ cho sự phát triển kinh tế – xã hội trong phạm vi các vùng miền và cả nước.
Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) là cơ quan có chức năng đoàn kết, tập hợp đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ, quy tụ 86 hội ngành toàn quốc, 63 Liên hiệp hội địa phương, hơn 500 đơn vị nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, 112 cơ quan báo chí, tổ chức sản xuất hơn 400 ấn phẩm báo, tạp chí, bản tin, đặc san, trang tin, điện tử. Với một hệ thống từ trung ương đến địa phương, bao quát các lĩnh vực, ngành nghề liên quan đến KH&CN, vai trò, trách nhiệm của Liên hiệp Hội Việt Nam không chỉ là các hoạt động nghiên cứu khoa học, mà còn đặc biệt quan trọng trong việc truyền thông, phổ biến kiến thức KH&CN, nâng cao hiểu biết của các tầng lớp nhân dân và khả năng ứng dụng KH&CN vào đời sống. Cơ sở pháp lý để thúc đẩy hoạt động truyền thông, phổ biến kiến thức KH&CN của các nhà khoa học Liên hiệp hội Việt Nam được khẳng định trong điều 48 Luật KH&CN (2013) và nhiều văn bản quan trọng khác của Đảng, Nhà nước và các bộ, ngành.
Trải qua 7 nhiệm kỳ Đại hội Đại biểu toàn quốc, Liên hiệp Hội Việt Nam luôn coi hoạt động truyền thông, phổ biến kiến thức KH&CN là nhiệm vụ trọng tâm, hàng đầu, là thế mạnh của đội ngũ trí thức, có ý nghĩa quyết định trong sự vận hành và phát triển của hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam. Nhằm cụ thể hóa các quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước, trong những năm qua Liên hiệp Hội Việt Nam không ngừng nghiên cứu và ban hành nhiều văn bản thể hiện quan điểm chỉ đạo hướng tới các chương trình phát triển các hoạt động truyền thông và phổ biến kiến thức đối với các hội thành viên, các đơn vị trực thuộc trong toàn hệ thống. Tất cả các Điều lệ Liên hiệp Hội Việt Nam trong mỗi kỳ đại hội đều khẳng định vai trò, trách nhiệm của Liên hiệp Hội Việt Nam trong vấn đề này.
Ngày 28-01-2002, Đoàn Chủ tịch Hội đồng trung ương Liên hiệp hội Việt Nam ra Quyết định số 56/TC-LHH về việc thành lập Ban Thông tin Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng tăng về cung cấp và kết nối thông tin giữa Liên hiệp hội Việt Nam với các hội thành viên và đơn vị trực thuộc. Tiếp theo đó, ngày 08-02-2002, tại Quyết định số 106/TG-LHH, ông Hoàng Quốc Trị được bổ nhiệm giữ chức vụ Phó Trưởng ban Ban Thông tin (Sau này là trưởng ban). Trong những điều kiện đã có phần thuận lợi hơn trước, Liên hiệp hội Việt Nam đã có thể bố trí một số cán bộ tối thiểu cần thiết, sắp xếp hai phòng làm việc, trang cấp một số máy tính và một máy chủ cho tổ chức mới được thành lập này. Đây là tiền đề rất quý báu, tuy còn rất khiêm tốn, nhưng cũng tạo những điều kiện ban đầu để tăng cường và đẩy mạnh hoạt động thông tin trong tình hình mới. Sang nhiệm kỳ VI, Ban Thông tin và Ban Đào tạo và Phổ biến kiến thức được hợp nhất thành Ban Thông tin và Phổ biến kiến thức.
Bản Tin Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam. Vào đầu thập niên 90 của thế kỷ trước, việc cung cấp thông tin cho cơ quan Liên hiệp hội Việt Nam, các hội thành viên, đơn vị trực thuộc và giới thiệu rộng rãi những thông tin về tình hình và kết quả hoạt động của hệ thống Liên hiệp hội Việt Nam ra xã hội trở thành một yêu cầu thiết yếu. Trước tình hình đó và trong những điều kiện còn rất khó khăn, đầu năm 1992, cơ quan Liên hiệp hội Việt Nam đá cố gắng cho ra mắt bạn đọc bản “Tin Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam”. Trong ấn phẩm này, bạn đọc có thể tìm thấy những đoạn trích dẫn các văn kiện quan trọng của Đảng và Nhà nước về khoa học – công nghệ và về Liên hiệp hội Việt Nam, tin tức từ Liên hiệp hội Việt Nam đến các hội thành viên, chuyện các danh nhân khoa học-công nghệ.
Bản tin KCP. Bước sang thế kỷ mới, sự phát triển và hoạt động của các tổ chức hội khoa học-công nghệ ngày càng sôi nổi, đồng thời nhu cầu thông tin cũng không ngừng tăng lên. Để đáp ứng nguyện vọng của các tổ chức thành viên và mở rộng ảnh hương của Liên hiệp hội Việt Nam, ngày 20-11-2001, Đoàn Chủ tịch Hội đồng Trung ương Liên hiệp hội Việt Nam ra Quyết định số 1022/QĐ-LHH về việc xuất bản “Tin hoạt động các hội khoa học và kỹ thuật” và cử PGS. TS. Tô Bá Trọng, ủy viên Đoàn Chủ tịch Hội đồng Trung ương làm Trưởng Ban biên tập ấn phẩm định kỳ mới này. Ngay từ số đầu tiên (1-2002), Bản tin đã phải khắc phục rất nhiều khó khăn, yếu kém chủ quan và khách quan, từng bước cải thiện nội dung và hình thức và đến với bạn đọc đều đặn hằng tháng. Sau khi PGS.TS. Tô Bá Trọng nghỉ hưu, ngày 29-09-2005, Đoàn Chủ tịch Hội đồng Trung ương Liên hiệp hội Việt Nam ra Quyết định số 1062/QĐ-LHH thành lập Ban biên tập mới và bổ nhiệm ông Hoàng Quốc Trị làm Trưởng Ban. Kể từ tháng 7 năm 2007, bản tin mang tên mới là “KCP Khoa học-Công nghệ-Phát triển, bản tin của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam.
Cuối thập niên thứ nhất của thế kỷ này, dịch vụ internet đã trở nên phổ biến ở nước ta, việc truy cập thông tin có nhiều sự lựa chọn. Đây là điều kiện thuận lợi mới cho đông đảo các nhà khoa học và tổ chức hội nhanh chóng tiếp cận thông tin. Trong hoàn cảnh đó, việc cung cấp thông tin qua internet có thể được coi là sự lựa chọn hợp lý và ưu việt hơn. Sau hơn 9 năm hoạt động, đầu năm 2011, bản tin KCP đã hoàn thành sứ mệnh là diễn đàn trao đổi thông tin (trên giấy) trong hệ thống Liên hiêp hội Việt Nam và góp phần quảng bá hình ảnh của Liên hiệp hội Việt Nam ra toàn xã hội. Hiện nay bản tin đã được biên soạn theo dạng bản tin điện tử và gửi qua email của tất cả các thành viên trong hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam.
Trang tin điện tử tổng hợp điện tử www.vusta.vn. Ngay từ những năm 90 của thế kỷ trước, Liên hiệp hội Việt Nam đã xúc tiến những công việc đầu tiên cho việc thành lập một trang tin điện tử. Nhưng phải tới những năm đầu tiên của thế kỷ này, theo Giấy phép số 160/CP-BVHTT ngày 01-04-2002 của Bộ Văn hóa-Thông tin, Liên hiệp hội Việt Nam mới thực sự bắt tay vào xây dựng Trang tin điện tử www.vusta.org.vn từ quý II năm 2002. Trong những điều kiện còn nhiều khó khăn, thiếu thốn về nhân lực, cơ sở vật chất-kỹ thuật và tài chính, Ban biên tập website do PGS.TS. Tô Bá Trọng làm Trưởng ban đã có nhiều cố gắng, khắc phục khó khăn, vừa học vừa làm, từng bước đưa trang tin đi vào hoạt động ổn định. Trong vòng hơn 2 năm (2004-2005), hơn 4000 tin bài đã được cập nhật lên trang tin điện tử này (xem phụ lục 3). Từ cuối năm 2005, ông Hoàng Quốc Trị đảm nhiệm chức vụ Trưởng ban biên tập website và từ năm 2013, ông Đặng Vũ Cảnh Linh đảm nhiệm chức vụ này.
Trải qua hơn 3 năm thử nghiệm, cấu trúc website được thay đổi vài lần, kỹ thuật được nâng cấp, tin bài ngày càng phong phú, đa dạng và hấp dẫn. Thứ hạng truy cập của trang tin không ngừng được nâng cao. Năm 2006, Liên hiệp hội Việt Nam tổ chức Lễ khai trương Trang tin điện tử tổng hợp www.vusta.org.vn là một trong những cơ quan thông tin chính thức của Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam.
Cơ sở dữ liệu khoa học – công nghệ. Hệ thống Cơ sở dữ liệu (CSDL) của Liên hiệp Hội Việt Nam được thiết kế và tiến hành xây dựng từ năm 2001 gồm 2 nhóm CSDL chính: CSDL LHH và CSDL WEB. CSDL LHH được thiết kế gồm 6 CSDL nhỏ:
– CSDL SA: quản lý sách có tại thư viện Liên hiệp Hội Việt Nam
– CSDL BB: quản lý các bài báo đăng trên các ấn phẩm của Liên hiệp Hội Việt Nam
– CSDL DT: quản lý các đề tài, dự án do Liên hiệp Hội Việt Nam cấp kinh phí triển khai, thực hiện
– CSDL KQ: quản lý các kết quả nghiên cứu do Liên hiệp Hội Việt Nam cấp kinh phí triển khai thực hiện
– CSDL TC: quản lý danh mục các tạp chí trong toàn hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam
– CSDL CONF: quản lý các tài liệu hội nghị, hội thảo do Liên hiệp Hội Việt Nam tổ chức
CSDL WEB được thiết kế để quản trị các nội dung đăng trên website vusta.vn gồm 5 CSDL nhỏ:
– CSDL WTINT: quản lý các tin bài đăng trên website
– CSDL WPCP: danh mục các tổ chức phi chính phủ trong nước và quốc tế
– CSDL WCQ: danh mục các hội ngành, liên hiệp hội địa phương và các đơn vị trực thuộc
– CSDL WNKH: danh sách các nhà khoa học trong nước và quốc tế được giới thiệu trên trang vusta.vn
– CSDL WVBAN: danh sách các văn bản quan trọng của Đảng và Nhà nước, của Liên hiệp Hội Việt Nam
Trong hơn 10 năm, việc xây dựng CSDL bao gồm việc thu thập, cập nhật và xử lý số liệu, dữ liệu, dữ kiện thông tin nhằm tạo lập và phát triển nguồn tin khoa học và công nghệ được tiến hành thường xuyên và là một nội dung quan trọng trong xâydựng hệ thống thông tin của Liên hiệp Hội Việt Nam. Hàng chục ngàn biểu ghi đã được cập nhật vào Cơ sở dữ liệu, hàng chục tài liệu đã được số hóa. Số lượng các biểu ghi có trong Cơ sở dữ liệu ngày càng lớn, đòi hỏi việc quản trị và khai thác sao cho có hiệu quả.
Trong hai năm 2006-2007, ban Thông tin đã tiến hành thử nghiệm đưa cơ sở dữ liệu khai thác trên website. Về cơ bản, người dung khi truy cập website đã khai thác được một phần các cơ sở dữ liệu này, tuy còn một số lỗi nhỏ về font chữ tiếng Việt. Tiếp theo đó, việc khai thác cơ sở dữ liệu trên website vusta.org.vn đã phải tạm dừng để triển khai xây dựng Cổng thông tin điện tử pvusta.vn.. Trong khi đó, Liên hiệp Hội Việt Nam vẫn thường xuyên bổ sung số lượng biểu ghi, cơ sở dữ liệu khai thác trên pvusta. Tính đến ngày 26/8/2013, đã có 73.041 biểu ghi đã được cập nhật.
2.3. Hoạt động thông tin và phổ biến kiến thức của cơ quan trung ương Liên hiệp Hội Việt Nam từ năm 2010 đến nay
Nhận thức được tầm quan trọng của việc liên kết các hoạt động thông tin, truyền thông và hoạt động phổ biến kiến thức, tháng 4 năm 2010, Đoàn chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam ra Quyết định sát nhập Ban Đào tạo- Phổ biến kiến thức với Ban Thông tin thành Ban Thông tin và Phổ biến kiến thức. Ngày 5/5/2011, Đoàn chủ tịch đã ban hành Quyết định 319/QĐ-LHHVN Quy định chức năng, nhiệm vụ của Ban Thông tin và Phổ biến kiến thức. Năm 2017, căn cứ đề án kiện toàn tổ chức cơ quan Liên hiệp Hội Việt Nam, Đoàn chủ tịch, Hội đồng Trung ương Liên hiệp Hội Việt Nam đã quyết định đổi tên Ban Thông tin – Phổ biến kiến thức thành Ban Truyền thông và Phổ biến kiến thức.
Căn cứ Quyết định số 313/QĐ-LHHVN ngày 14/4/2017 Ban Truyền thông và Phổ biến kiến thức có chức năng và nhiệm vụ như sau:
Chức năng: Ban Truyền thông và Phổ biến kiến thức là đơn vị thuộc Cơ quan Liên hiệp Hội Việt Nam có chức năng đề xuất, tham mưu cho Hội đồng Trung ương, Đoàn Chủ tịch và lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam về công tác thông tin, truyền thông và phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ và các nội dung có liên quan đến tổ chức và hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam; tổ chức quản lý và thực hiện các hoạt động truyền thông và phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ của Liên hiệp Hội Việt Nam.
Nhiệm vụ: Đề xuất, tham mưu
- Nghiên cứu, đề xuất các nội dung về hoạt động thông tin, truyền thông, phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ và các nội dung khác liên quan đến việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Liên hiệp Hội Việt Nam theo sự chỉ đạo của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam.
- Tham mưu cho lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam trong việc triển khai các nhiệm vụ của Đảng, Nhà nước, nghị quyết của Hội đồng Trung ương, Đoàn Chủ tịch liên quan đến hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam.
- Tham mưu cho lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam trong việc ban hành các văn bản về công tác truyền thông, phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ, quản lý báo chí, xuất bản và các văn bản khác theo yêu cầu của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam.
Quản lý, thực hiện các hoạt động
- Công tác truyền thông, phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ
– Xây dựng chương trình, kế hoạch về hoạt động truyền thông, phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ của Liên Hiệp Hội Việt Nam.
– Phổ biến, hướng dẫn các văn bản của Đảng, Nhà nước và Liên hiệp Hội Việt Nam liên quan đến hoạt động truyền thông, phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ cho các hội thành viên, các tổ chức trực thuộc.
– Theo dõi, quản lý hoạt động phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ của Liên hiệp Hội Việt Nam; hỗ trợ, phối hợp với các hội thành viên và tổ chức trực thuộc đề xuất, triển khai các nhiệm vụ phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ.
– Theo dõi, quản lý các sự kiện truyền thông của Liên hiệp Hội Việt Nam; hỗ trợ, phối hợp quản lý các sự kiện truyền thông của các hội thành viên và tổ chức trực thuộc.
– Đầu mối phối hợp xử lý các vấn đề liên quan đến hoạt động truyền thông, phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ của Liên hiệp Hội Việt Nam, các hội thành viên và tổ chức trực thuộc.
– Tổng hợp, xây dựng các báo cáo đánh giá theo định kỳ về công tác truyền thông, phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ của Liên hiệp Hội Việt Nam.
– Quản lý các tài liệu, hồ sơ về hoạt động truyền thông và phổ biến kiến thức của Liên hiệp Hội Việt Nam.
2. Công tác quản lý báo chí, xuất bản
– Theo dõi, quản lý quá trình tổ chức và hoạt động của các cơ quan báo chí, xuất bản trực thuộc theo các quy định của Liên hiệp Hội Việt Nam và của pháp luật hiện hành.
– Cập nhật và phổ biến các văn bản liên quan đến các cơ quan báo chí, xuất bản trực thuộc. Nghiên cứu, xây dựng các văn bản của Liên hiệp Hội Việt Nam quy định về quản lý tổ chức và hoạt động của các cơ quan báo chí, xuất bản trực thuộc.
– Tư vấn, hướng dẫn quy trình, hồ sơ, thủ tục đăng ký thành lập cơ quan báo chí trực thuộc; tiếp nhận hồ sơ và làm thường trực hội đồng thẩm định hồ sơ thành lập cơ quan báo chí trực thuộc.
– Tiếp nhận và xử lý các vấn đề liên quan đến tổ chức và nhân sự của các cơ quan báo chí, xuất bản trực thuộc.
– Hướng dẫn, hỗ trợ về các thủ tục hành chính và hoạt động chuyên môn cho các cơ quan báo chí, xuất bản trực thuộc; theo dõi, tổng hợp báo cáo định kỳ hoặc đột xuất về các cơ quan báo chí, xuất bản trực thuộc.
– Xây dựng kế hoạch kiểm tra, đánh giá về tổ chức và hoạt động của các cơ quan báo chí, xuất bản trực thuộc.
– Tổng hợp, xây dựng các báo cáo đánh giá theo định kỳ về công tác quản lý báo chí, xuất bản của Liên hiệp Hội Việt Nam.
– Quản lý các tài liệu, hồ sơ về hoạt động báo chí, xuất bản của Liên hiệp Hội Việt Nam.
3. Tổ chức quản lý, vận hành Trang tin điện tử tổng hợp của Liên hiệp Hội Việt Nam tại địa chỉ vusta.vn
– Tổ chức, quản lý biên tập, xuất bản, đăng tin, bài, văn bản về các hoạt động vận động trí thức khoa học và công nghệ, hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam và các hội thành viên, tổ chức trực thuộc tại địa chỉ trang web www.vusta.vn. Cập nhật thông tin về tổ chức, nhân sự của Liên hiệp Hội Việt Nam, các hội thành viên và tổ chức trực thuộc lên trang web www.vusta.vn.
– Phát triển mạng lưới cộng tác viên báo chí của Liên hiệp Hội Việt Nam.
– Bảo đảm an ninh mạng trang thông tin điện tử vusta.vn.
4. Quản lý thông tin hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam
– Tổ chức các hoạt động lưu trữ, số hóa các tài liệu, hình ảnh liên quan đến hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam.
– Đầu mối phối hợp tổ chức các sự kiện họp báo, phát ngôn, cung cấp thông tin cho báo chí theo sự chỉ đạo của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam.
đ) Nghiên cứu khoa học phục vụ công tác tham mưu, quản lý trong lĩnh vực được giao. Tham gia tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nâng cao kỹ năng, nghiệp vụ, năng lực tổ chức quản lý và thực hiện nhiệm vụ liên quan đến công tác truyền thông và phổ biến kiến thức của Liên hiệp Hội Việt Nam.
5. Thực hiện hoạt động khác do lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam giao
Hệ thống tổ chức hiện nay của Ban như sau :
Hàng năm Ban Truyền thông và Phổ biến kiến thức xây dựng kế hoạch và triển khai hoạt động theo các nhiệm vụ sự nghiệp và quản lý thường xuyên (Các hoạt động đang thực hiện là dựa trên kế hoạch được xây dựng từ năm trước có sự phê duyệt của Lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam và Bộ Tài chính). Ngân sách điều phối các hoạt động chung của Ban từ nguồn ngân sách hoạt động khoa học và công nghệ. Từ năm 2010 đến 2017, ngân sách hoạt động của Ban ổn định, có phần tăng lên, tương ứng với việc điều phối các hoạt động hỗ trợ các thành viên thực hiện các hoạt động truyền thông, phổ biến kiến thức.
Hoạt động truyền thông, phổ biến kiến thức của Ban chủ yếu tập trung cho các hoạt động sự nghiệp, xây dựng cơ sở dữ liệu, sản xuất bản tin phổ biến kiến thức, biên soạn tin, bài xuất bản trên trang tin điện tử tổng hợp vusta.vn. Từ hai năm 2013 và 2014, thực hiện chỉ đạo của Thường trực Đoàn chủ tịch Hội đồng Trung ương Liên hiệp Hội Việt Nam, lần đầu tiên Ban đã đóng vai trò là cơ quan đầu mối, quản lý, trực tiếp làm thủ tục cấp kinh phí cho các Hội thành viên thực hiện các nhiệm vụ phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ. Từ năm 2013 đến 2017 đã có hàng trăm đơn vị nhận hỗ trợ kinh phí của Liên hiệp Hội Việt Nam thực hiện các nhiệm vụ truyền thông, phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ.
Trong gian đoạn 2010 -2017, Ban Truyền thông và phổ biến kiến thức đã tổ chức nhiều hội thảo khoa học, các chương trình tập huấn nâng cao kỹ năng nghiệp vụ báo chí, truyền thông cho các đơn vị thành viên gắn liền với nhiệm vụ phổ biến kiến thức, không ngừng cải tiến nội dung, hình thức của Bản tin phổ biến kiến thức phát hành online và gửi email hang tháng cho tất cả các đơn vị trong toàn hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam. Trang thông tin điện tử tổng hợp www.vusta.vn ngày càng đóng vai trò chuyển tải kiến thức khoa học và công nghệ đến công chúng và được công chúng đón nhận. Tháng 10/2014 giao diện mới của trang tin điện tử tổng hợp www.vusta.vn đã chính thức hoạt động, đảm bảo cho các tiêu chí, kỹ thuật truyền thông hiện đại kết nối đa chiều giữa các nhà khoa học Liên hiệp Hội Việt Nam với cộng đồng xã hội trong hoạt động phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ.
- Hoạt động của các đơn vị thành viên
Theo báo cáo của Ban Truyền thông và Phổ biến kiến thức, trong giai đoạn 2010 -2015 và giai đoạn 2015 -2017, hoạt động truyền thông phổ biến kiến thức của các Hội ngành toàn quốc, Liên hiệp Hội địa phương, các tổ chức khoa học và công nghệ đã được tổ chức thực hiện thường xuyên, liên tục, diễn ra ở tất cả các tổ chức trong hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam và đã đạt được một số kết quả chủ yếu như sau:
– Hoàn thiện bộ máy tổ chức, quản lý. Hiện nay theo các đơn vị báo cáo đã có 100% các Liên hiệp Hội địa phương đã thành lập bộ phận Phổ biến kiến thức và có cán bộ chuyên trách và 33/35 Hội ngành toàn toàn quốc có cán bộ chuyên trách về quản lý hoạt động phổ biến kiến thức
– Biên soạn, xuất bản và phát hành ấn phẩm: Nhiều hội thành viên và đơn vị trực thuộc đã biên soạn và xuất bản một số lượng rất lớn các loại sách chuyên ngành, sách tham khảo, tài liệu, tờ rơi nhằm phổ biến kiến thức cho người dân và hướng dẫn người dân áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào thực tiễn sản xuất và đời sống, trợ giúp pháp lý, bảo vệ môi trường và chăm sóc sức khỏe nhân dân:
+ Hội các ngành sinh học Việt Nam đã biên soạn và xuất bản hơn 100 đầu sách dạy 100 nghề cho nông dân.
+ Tổng Hội cơ khí phối hợp với Nhà xuất bản Tri thức xuất bản hai công trình : Thiết kế quá trình Công nghệ chế tạo sản phẩm cơ khí (539 trang) , Thiết kế chế tạo sản phẩm cơ khí (539 trang) năm 2014. Đây là 2 công trình quan trọng không chỉ trở thành cẩm nang hành nghề kỹ sư ngành cơ khí mà còn là sách tham khảo có giá trị cho các chuyên gia nghiên cứu, ứng dụng chế tạo các sản phẩm cơ khí ở Việt Nam.
+ Liên hiệp Hội Hải Dương đã xuất bản hơn 3.000 cuốn thông tin về một số nội dung chính sách, pháp luật; 4.000 cuốn thông tin về các bài thuốc đông y và hoạt động của hội; 30.000 tờ rơi tuyên truyền về vệ sinh an toàn thực phẩm, pháp luật liên quan đến tiêu dùng; 20.000 tờ rơi tuyên truyền về lịch sử văn hoá; 13.000 tờ rơi hướng dẫn chăn nuôi gà an toàn trong nông hộ; hàng vạn tập tài liệu hướng dẫn phương pháp kỹ thuật nuôi, trồng trọt.
+ Nhà xuất bản Tri thức xuất bản nhiều thể loại sách khác nhau với trên 40 đầu sách thuộc Tủ sách Tinh hoa tri thức thế giới, hơn 400 đầu sách thuộc thuộc tủ sách Tri thức phổ thông và các loại sách khác nhằm cung cấp cho bạn đọc trong cả nước nhiều kiến thức từ đơn giản đến những tri thức nền có giá trị. Đến nay, nhà xuất bản Tri thức là một trong những Nhà xuất bản có uy tín, được bạn đọc khắp nơi tin cậy và tìm đến.
+ Báo Khoa học và Đời sống, Báo Kinh tế Nông thôn thuộc hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam đã xuất bản định kỳ 2 chuyên đề Dân tộc thiểu số và miền núi và phát hành tới các xã, các điểm bưu điện văn hoá ở vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn, được xã hội và Uỷ ban Dân tộc đánh giá cao.
+ Các báo điện tử của Liên hiệp Hội, dù mới thành lập trong nhiệm kỳ nhưng cũng đã hòa nhập với công tác phổ biến kiến thức của Liên hiệp Hội Việt Nam, tăng cường đưa tin, bài giới thiệu các thành tựu khoa học, kỹ thuật của Việt Nam, thế giới đến với công chúng, bạn đọc cả nước. Điển hình là Báo Điện tử Kienthuc.net, tạp chí điện tử vanhien.net, tạp chí điện tử songmoi.net…
– Quá trình biên soạn tài liệu, tập huấn, bồi dưỡng kiến thức, tổ chức Hội thảo, hội nghị cho hội viên và người dân diễn ra thường xuyên, liên tục ở hầu hết các Hội ngành toàn quốc, Liên hiệp Hội địa phương và các tổ chức KH&CN. Số lượng các hoạt động phổ biến kiến thức đều tăng lên đáng kể. Từ năm 2010 đến năm 2015, ở các Liên hiệp Hội địa phương số lượng Hội thảo tăng từ 97 lên đến 201 hội thảo, hội nghị, số liệu bản tin, tài liệu tăng từ 23.276 bản lên 48.110 bản. Đối với Hội ngành toàn quốc, riêng năm 2015 đã tổ chức được 239 Hội thảo, hội nghị, biên soạn xuất bản 51.805 tài liệu, tổ chức 1487 lớp tập huấn phổ biến kiến thức và xuất bản được 325483 tin, bài trên các phương tiện truyền thông đại chúng.
Theo báo cáo của Đề án Xây dựng giải pháp tăng cường công tác phổ biến kiến thức KH&CN của Liên hiệp Hội Việt Nam số liệu ước tính chỉ riêng 6 tháng trong năm 2015, các Hội khoa học và kỹ thuật ngành toàn quốc và các Liên hiệp hội địa phương đã tổ chức trên một vạn khoá tập huấn ngắn hạn cho gần một triệu lượt người là hội viên và người dân tại nhiều khu vực, vùng, miền trong cả nước.
– Liên hiệp Hội Việt Nam và các Hội Ngành toàn quốc cũng đã thực hiện nhiều chương trình truyền hình chuyên đề, tin tức, bài viết, phóng sự, diễn đàn khoa học và công nghệ giới thiệu về kết quả nghiên cứu khoa học, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật của hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam vào sản xuất và đời sống cho mọi tầng lớp nhân dân. Trong khuôn khổ chương trình “Tự nguyện đưa tiến bộ khoa học – kỹ thuật vào hộ nông dân”, Hội các ngành Sinh học Việt Nam và Hội Làm vườn Việt Nam hợp tác với Đài truyền hình Việt Nam thực hiện chuyên mục “Bạn của nhà nông” phát trên kênh VTV1, VTV2 với hàng trăm chuyên đề hướng dẫn áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất và đời sống, được đông đảo bà con nông dân tiếp nhận, hưởng ứng.
– Tổ chức Hội thi sáng tạo kỹ thuật cấp tỉnh và toàn quốc: Đến năm 2017, Quỹ VIFOTEC (thuộc Liên hiệp Hội Việt Nam) phối hợp với hầu hết Liên hiệp Hội tỉnh/thành phố tổ chức các Hội thi sáng tạo kỹ thuật, Hội thi sáng tạo thanh, thiếu niên, nhi đồng. Hàng ngàn công trình, giải pháp, ý tưởng sáng tạo đã được đưa vào cuộc sống.
Các Hội thành viên và các Liên hiệp Hội địa phương hiện nay đều có trang tin điện tử tổng hợp, nhiều đơn vị thành lập các báo, tạp chí, sản xuất bản tin, không ngừng cải tiến nội dung, phương thức chuyển tải thông tin, phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ. Hoạt động phổ biến kiến thức của các thành viên trong hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam và những kết quả đạt được đã góp phần vào công cuộc xóa đói giảm nghèo, cải thiện đời sống cho người dân, thực hiện phong trào toàn dân tiến quân vào khoa học, thực hiện mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Hàng năm Ban Truyền thông và Phổ biến kiến thức xây dựng kế hoạch và triển khai hoạt động theo các nhiệm vụ sự nghiệp và quản lý thường xuyên (Các hoạt động đang thực hiện là dựa trên kế hoạch được xây dựng từ năm trước có sự phê duyệt của Lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam và Bộ Tài chính). Ngân sách điều phối các hoạt động chung của Ban từ nguồn ngân sách hoạt động khoa học và công nghệ. Từ năm 2010 đến 2017, ngân sách hoạt động của Ban ổn định, có phần tăng lên, tương ứng với việc điều phối các hoạt động hỗ trợ các thành viên thực hiện các hoạt động truyền thông, phổ biến kiến thức.
Hoạt động truyền thông, phổ biến kiến thức của Ban chủ yếu tập trung cho các hoạt động sự nghiệp, xây dựng cơ sở dữ liệu, sản xuất bản tin phổ biến kiến thức, biên soạn tin, bài xuất bản trên trang tin điện tử tổng hợp vusta.vn. Từ hai năm 2013 và 2014, thực hiện chỉ đạo của Thường trực Đoàn chủ tịch Hội đồng Trung ương Liên hiệp Hội Việt Nam, lần đầu tiên Ban đã đóng vai trò là cơ quan đầu mối, quản lý, trực tiếp làm thủ tục cấp kinh phí cho các Hội thành viên thực hiện các nhiệm vụ phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ. Từ năm 2013 đến 2017 đã có hàng trăm đơn vị nhận hỗ trợ kinh phí của Liên hiệp Hội Việt Nam thực hiện các nhiệm vụ truyền thông, phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ.
Trong gian đoạn 2010 -2017, Ban Truyền thông và phổ biến kiến thức đã tổ chức nhiều hội thảo khoa học, các chương trình tập huấn nâng cao kỹ năng nghiệp vụ báo chí, truyền thông cho các đơn vị thành viên gắn liền với nhiệm vụ phổ biến kiến thức, không ngừng cải tiến nội dung, hình thức của Bản tin phổ biến kiến thức phát hành online và gửi email hang tháng cho tất cả các đơn vị trong toàn hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam. Trang thông tin điện tử tổng hợp www.vusta.vn ngày càng đóng vai trò chuyển tải kiến thức khoa học và công nghệ đến công chúng và được công chúng đón nhận. Tháng 10/2014 giao diện mới của trang tin điện tử tổng hợp www.vusta.vn đã chính thức hoạt động, đảm bảo cho các tiêu chí, kỹ thuật truyền thông hiện đại kết nối đa chiều giữa các nhà khoa học Liên hiệp Hội Việt Nam với cộng đồng xã hội trong hoạt động phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ.
- Hoạt động của các đơn vị thành viên
Theo báo cáo của Ban Truyền thông và Phổ biến kiến thức, trong giai đoạn 2010 -2015 và giai đoạn 2015 -2017, hoạt động truyền thông phổ biến kiến thức của các Hội ngành toàn quốc, Liên hiệp Hội địa phương, các tổ chức khoa học và công nghệ đã được tổ chức thực hiện thường xuyên, liên tục, diễn ra ở tất cả các tổ chức trong hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam và đã đạt được một số kết quả chủ yếu như sau:
– Hoàn thiện bộ máy tổ chức, quản lý. Hiện nay theo các đơn vị báo cáo đã có 100% các Liên hiệp Hội địa phương đã thành lập bộ phận Phổ biến kiến thức và có cán bộ chuyên trách và 33/35 Hội ngành toàn toàn quốc có cán bộ chuyên trách về quản lý hoạt động phổ biến kiến thức
– Biên soạn, xuất bản và phát hành ấn phẩm: Nhiều hội thành viên và đơn vị trực thuộc đã biên soạn và xuất bản một số lượng rất lớn các loại sách chuyên ngành, sách tham khảo, tài liệu, tờ rơi nhằm phổ biến kiến thức cho người dân và hướng dẫn người dân áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào thực tiễn sản xuất và đời sống, trợ giúp pháp lý, bảo vệ môi trường và chăm sóc sức khỏe nhân dân:
+ Hội các ngành sinh học Việt Nam đã biên soạn và xuất bản hơn 100 đầu sách dạy 100 nghề cho nông dân.
+ Tổng Hội cơ khí phối hợp với Nhà xuất bản Tri thức xuất bản hai công trình : Thiết kế quá trình Công nghệ chế tạo sản phẩm cơ khí (539 trang) , Thiết kế chế tạo sản phẩm cơ khí (539 trang) năm 2014. Đây là 2 công trình quan trọng không chỉ trở thành cẩm nang hành nghề kỹ sư ngành cơ khí mà còn là sách tham khảo có giá trị cho các chuyên gia nghiên cứu, ứng dụng chế tạo các sản phẩm cơ khí ở Việt Nam.
+ Liên hiệp Hội Hải Dương đã xuất bản hơn 3.000 cuốn thông tin về một số nội dung chính sách, pháp luật; 4.000 cuốn thông tin về các bài thuốc đông y và hoạt động của hội; 30.000 tờ rơi tuyên truyền về vệ sinh an toàn thực phẩm, pháp luật liên quan đến tiêu dùng; 20.000 tờ rơi tuyên truyền về lịch sử văn hoá; 13.000 tờ rơi hướng dẫn chăn nuôi gà an toàn trong nông hộ; hàng vạn tập tài liệu hướng dẫn phương pháp kỹ thuật nuôi, trồng trọt.
+ Nhà xuất bản Tri thức xuất bản nhiều thể loại sách khác nhau với trên 40 đầu sách thuộc Tủ sách Tinh hoa tri thức thế giới, hơn 400 đầu sách thuộc thuộc tủ sách Tri thức phổ thông và các loại sách khác nhằm cung cấp cho bạn đọc trong cả nước nhiều kiến thức từ đơn giản đến những tri thức nền có giá trị. Đến nay, nhà xuất bản Tri thức là một trong những Nhà xuất bản có uy tín, được bạn đọc khắp nơi tin cậy và tìm đến.
+ Báo Khoa học và Đời sống, Báo Kinh tế Nông thôn thuộc hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam đã xuất bản định kỳ 2 chuyên đề Dân tộc thiểu số và miền núi và phát hành tới các xã, các điểm bưu điện văn hoá ở vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn, được xã hội và Uỷ ban Dân tộc đánh giá cao.
+ Các báo điện tử của Liên hiệp Hội, dù mới thành lập trong nhiệm kỳ nhưng cũng đã hòa nhập với công tác phổ biến kiến thức của Liên hiệp Hội Việt Nam, tăng cường đưa tin, bài giới thiệu các thành tựu khoa học, kỹ thuật của Việt Nam, thế giới đến với công chúng, bạn đọc cả nước. Điển hình là Báo Điện tử Kienthuc.net, tạp chí điện tử vanhien.net, tạp chí điện tử songmoi.net…
– Quá trình biên soạn tài liệu, tập huấn, bồi dưỡng kiến thức, tổ chức Hội thảo, hội nghị cho hội viên và người dân diễn ra thường xuyên, liên tục ở hầu hết các Hội ngành toàn quốc, Liên hiệp Hội địa phương và các tổ chức KH&CN. Số lượng các hoạt động phổ biến kiến thức đều tăng lên đáng kể. Từ năm 2010 đến năm 2015, ở các Liên hiệp Hội địa phương số lượng Hội thảo tăng từ 97 lên đến 201 hội thảo, hội nghị, số liệu bản tin, tài liệu tăng từ 23.276 bản lên 48.110 bản. Đối với Hội ngành toàn quốc, riêng năm 2015 đã tổ chức được 239 Hội thảo, hội nghị, biên soạn xuất bản 51.805 tài liệu, tổ chức 1487 lớp tập huấn phổ biến kiến thức và xuất bản được 325483 tin, bài trên các phương tiện truyền thông đại chúng.
Theo báo cáo của Đề án Xây dựng giải pháp tăng cường công tác phổ biến kiến thức KH&CN của Liên hiệp Hội Việt Nam số liệu ước tính chỉ riêng 6 tháng trong năm 2015, các Hội khoa học và kỹ thuật ngành toàn quốc và các Liên hiệp hội địa phương đã tổ chức trên một vạn khoá tập huấn ngắn hạn cho gần một triệu lượt người là hội viên và người dân tại nhiều khu vực, vùng, miền trong cả nước.
– Liên hiệp Hội Việt Nam và các Hội Ngành toàn quốc cũng đã thực hiện nhiều chương trình truyền hình chuyên đề, tin tức, bài viết, phóng sự, diễn đàn khoa học và công nghệ giới thiệu về kết quả nghiên cứu khoa học, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật của hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam vào sản xuất và đời sống cho mọi tầng lớp nhân dân. Trong khuôn khổ chương trình “Tự nguyện đưa tiến bộ khoa học – kỹ thuật vào hộ nông dân”, Hội các ngành Sinh học Việt Nam và Hội Làm vườn Việt Nam hợp tác với Đài truyền hình Việt Nam thực hiện chuyên mục “Bạn của nhà nông” phát trên kênh VTV1, VTV2 với hàng trăm chuyên đề hướng dẫn áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất và đời sống, được đông đảo bà con nông dân tiếp nhận, hưởng ứng.
– Tổ chức Hội thi sáng tạo kỹ thuật cấp tỉnh và toàn quốc: Đến năm 2017, Quỹ VIFOTEC (thuộc Liên hiệp Hội Việt Nam) phối hợp với hầu hết Liên hiệp Hội tỉnh/thành phố tổ chức các Hội thi sáng tạo kỹ thuật, Hội thi sáng tạo thanh, thiếu niên, nhi đồng. Hàng ngàn công trình, giải pháp, ý tưởng sáng tạo đã được đưa vào cuộc sống.
Các Hội thành viên và các Liên hiệp Hội địa phương hiện nay đều có trang tin điện tử tổng hợp, nhiều đơn vị thành lập các báo, tạp chí, sản xuất bản tin, không ngừng cải tiến nội dung, phương thức chuyển tải thông tin, phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ. Hoạt động phổ biến kiến thức của các thành viên trong hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam và những kết quả đạt được đã góp phần vào công cuộc xóa đói giảm nghèo, cải thiện đời sống cho người dân, thực hiện phong trào toàn dân tiến quân vào khoa học, thực hiện mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Đặng Vũ Cảnh Linh, Trưởng ban Truyền thông&PBKT Báo cáo hoạt động Truyền thông, phổ biến kiến thức khoa học, công nghệ trình bày tại Hội thảo Tổng kết Truyền thông Phổ biến kiến thức Liên hiệp Hội Việt Nam 2019, phần I
