Quy hoạch phải gắn với vị trí việc làm và kiểm chứng thực tiễn
Tại phiên bế mạc Hội nghị Trung ương 4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đặc biệt nhấn mạnh đến yêu cầu chuẩn bị đội ngũ cán bộ đáp ứng đòi hỏi phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Trong đó, người đứng đầu Đảng và Nhà nước phân định rất rành mạch về tiêu chuẩn năng lực: cán bộ cấp chiến lược phải có tầm nhìn dự báo, khả năng quy tụ đội ngũ và xử lý hiệu quả những vấn đề liên ngành, liên vùng; trong khi đó, cán bộ cơ sở phải nắm chắc địa bàn, thực sự sâu sát với nhân dân.
Từ định hướng này, bài toán đặt ra là công tác quy hoạch và đào tạo hiện nay cần những giải pháp chuyển biến thực chất nào để chuẩn bị được nguồn lực kế cận đa dạng, nhiều lớp, bao gồm cán bộ trẻ, cán bộ nữ, cán bộ người dân tộc thiểu số và đội ngũ làm khoa học – kỹ thuật.
Trao đổi về vấn đề trên, Tiến sĩ Đặng Vũ Cảnh Linh, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo, Bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu khoa học (Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam) nhìn nhận, thời gian qua, chúng ta đã ban hành những chủ trương, chính sách tương đối đồng bộ về phát hiện, tạo nguồn cán bộ từ sớm, từ xa.
Các khâu từ quy hoạch đến đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng và tạo cơ hội rèn luyện, thử thách cán bộ qua thực tiễn trước khi bố trí vào vị trí cao hơn đã được chú trọng. Công tác quy hoạch cũng đã quan tâm tới tính kế thừa và bảo đảm cơ cấu hợp lý về giới tính, độ tuổi, vùng miền, dân tộc cũng như các nhóm xã hội, hướng tới mục tiêu xây dựng một đội ngũ cán bộ đa dạng với nhiều thế hệ kế cận.
Tuy nhiên, công tác cán bộ vốn là lĩnh vực khó và nhạy cảm, nhất là khi yêu cầu về phẩm chất, năng lực đối với từng vị trí công tác ngày càng khắt khe và có sự phân hóa rõ rệt. Trong bối cảnh toàn hệ thống đang đẩy mạnh tinh gọn tổ chức bộ máy và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, áp lực đặt lên vai đội ngũ cán bộ càng lớn hơn.
Họ không chỉ cần bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, tầm nhìn và năng lực lãnh đạo, quản lý, mà còn phải được trang bị một hệ thống kiến thức, kỹ năng toàn diện, từ quản trị hiện đại, am hiểu pháp luật, khoa học – công nghệ, chuyển đổi số cho đến năng lực hoạch định chính sách, lập kế hoạch, nắm bắt thực tiễn cơ sở, xử lý tình huống nhạy bén, cũng như khả năng tuyên truyền, vận động quần chúng, tư vấn, phản biện và tổ chức thực hiện.

Điều cốt lõi, theo TS Đặng Vũ Cảnh Linh, là những tiêu chuẩn năng lực này phải được cụ thể hóa thành từng nội dung rõ ràng, bám sát chức năng, nhiệm vụ và đặc thù của từng vị trí việc làm, phân định rạch ròi giữa cấp cán bộ chiến lược với cấp cơ sở. Công tác quy hoạch cần được gắn kết chặt chẽ hơn nữa với quá trình đào tạo, bồi dưỡng theo đúng yêu cầu của từng vị trí việc làm và phải được kiểm chứng năng lực thông qua thực tiễn công tác.
Vị chuyên gia này nhấn mạnh, một cán bộ khi được đưa vào quy hoạch ở vị trí nào thì cần được trang bị ngay hệ thống kiến thức, kỹ năng và năng lực tương ứng với vị trí đó. Quan trọng hơn, họ phải được trao cơ hội thực hành, được luân chuyển, điều động để trực tiếp đảm nhận những nhiệm vụ có độ khó phù hợp nhằm chứng minh năng lực thực tế trước khi đi đến bước bổ nhiệm chính thức.
Đặc biệt, danh sách quy hoạch phải thường xuyên được rà soát, đánh giá và điều chỉnh dựa trên năng lực cũng như triển vọng phát triển thực chất của từng cá nhân. Việc này nhằm triệt tiêu tình trạng quy hoạch mang tính hình thức, thiếu tính khả thi.
“Nếu quy hoạch không đúng người, đúng việc, lại tách rời khỏi đào tạo, bồi dưỡng, không tạo môi trường thử nghiệm và không gắn với nhu cầu sử dụng thực tế thì rất dễ rơi vào tình trạng “quy hoạch treo”, gây hệ lụy kép: vừa gây lãng phí lớn nguồn lực đầu tư cho đào tạo, bồi dưỡng, vừa vô tình cản trở con đường phát triển của những cán bộ thực sự có đức, có năng lực và xứng đáng được lựa chọn”, TS Đặng Vũ Cảnh Linh nhấn mạnh.
Chuyển từ tư duy thu hút cá nhân sang xây dựng hệ sinh thái cho nhân tài
Cùng với việc chuẩn bị nguồn cán bộ kế cận trong hệ thống, Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV cũng đặt ra yêu cầu rất rõ nét về việc giữ chân nhân tài. Theo đó, giải pháp căn cơ phải nằm ở môi trường làm việc, cơ hội sáng tạo và sự đãi ngộ công bằng giữa người mới được thu hút với những người đang cống hiến; đồng thời phải thực sự tôn trọng chuyên môn và dám chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu có kiểm soát.
Để cụ thể hóa chủ trương này, các cơ quan, đơn vị sử dụng nhân tài buộc phải thay đổi phương thức quản trị và cách thức giao việc, qua đó kiến tạo nên một “hệ sinh thái” đủ sức động viên người tài tự tin làm chủ công nghệ và chuyển giao tri thức.
Theo TS Đặng Vũ Cảnh Linh, muốn thu hút và giữ chân được nhân tài, các chính sách đãi ngộ về vật chất là điều kiện cần nhưng chưa đủ. Tâm lý và khát vọng của người tài không chỉ dừng lại ở mức thu nhập, mà điều họ quan tâm sâu sắc hơn là được làm việc đúng với sở trường, được tôn trọng về mặt chuyên môn, có quyền tự chủ nhất định trong công việc, có điều kiện thuận lợi để nghiên cứu, sáng tạo và có cơ hội tạo ra những sản phẩm, giá trị hữu ích đóng góp cho xã hội.
Thực tế cho thấy, một chuyên gia giỏi dù có được hưởng chế độ ưu đãi tài chính hấp dẫn nhưng khi bước vào làm việc lại không được bảo đảm các điều kiện tối thiểu, thiếu thốn trang thiết bị, công nghệ và nguồn lực đầu tư tương xứng, thường xuyên bị cuốn vào những thủ tục hành chính rườm rà, thiếu không gian sáng tạo, thiếu sự liên kết và hợp tác với cộng đồng chuyên gia trong nước cũng như quốc tế, thì tài năng thì khó có thể phát huy hết năng lực. Đặc biệt, trong bối cảnh khoa học và công nghệ hiện đại phát triển, những thành tựu lớn ngày càng đòi hỏi sự hợp tác liên ngành, liên tổ chức và kết nối sâu rộng ở tầm quốc tế, chứ không thể chỉ trông chờ vào tài năng đơn lẻ hay nỗ lực của từng cá nhân.
Từ thực tiễn đó, TS Đặng Vũ Cảnh Linh cho rằng các cơ quan, đơn vị cần một cuộc chuyển dịch về tư duy: thay vì chỉ loay hoay tìm cách thu hút từng cá nhân tài năng riêng lẻ, hãy tập trung xây dựng một môi trường và hệ sinh thái đồng bộ để nhân tài có đất dụng võ, phát triển và cống hiến lâu dài.
Muốn hình thành hệ sinh thái ấy, cần phải đầu tư bài bản về cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại và nguồn lực nghiên cứu; đồng thời đổi mới mạnh mẽ phương thức quản trị theo hướng khoán nhiệm vụ, đo lường bằng sản phẩm và hiệu quả công việc thực chất. Môi trường làm việc phải thực sự khuyến khích tư duy độc lập, tinh thần phản biện khoa học, sự hợp tác cởi mở, sáng tạo và có cơ chế bảo vệ, chấp nhận những rủi ro nghiên cứu trong giới hạn kiểm soát.
Văn hóa trọng thị và sự công bằng: Thước đo năng lực người lãnh đạo
Một khía cạnh mang tính quyết định khác được TS Đặng Vũ Cảnh Linh lưu ý là chính sách trọng dụng nhân tài phải bảo đảm sự hài hòa, công bằng giữa những người mới được thu hút từ bên ngoài vào với đội ngũ cán bộ, chuyên gia đã có nhiều năm gắn bó, cống hiến tại đơn vị, tránh tạo ra sự chênh lệch bất hợp lý về cơ hội thăng tiến, điều kiện làm việc cũng như chế độ đãi ngộ, bởi điều này dễ gây ra tâm lý so bì, làm rạn nứt sự đoàn kết nội bộ.
Hơn hết, toàn hệ thống cần xây dựng cho được một nền văn hóa trọng thị nhân tài thực chất. Ở đó, người tài được tôn trọng tiếng nói, được lắng nghe ý kiến, được ghi nhận xứng đáng và luôn có cơ hội để phát huy tối đa năng lực sở trường. Việc có xây dựng được môi trường và văn hóa ấy hay không chính là thước đo quan trọng phản ánh tầm vóc, năng lực quản trị và nghệ thuật dùng người của người đứng đầu cơ quan, đơn vị.
Thu hút được nhân tài đã khó, nhưng giữ được nhân tài và khơi dậy, phát huy được tài năng của họ lại là bài toán khó hơn gấp bội. Vì vậy, theo TS Đặng Vũ Cảnh Linh, chính sách đối với nhân tài phải mang tính ổn định, xuyên suốt và lâu dài nhằm tạo dựng sự gắn bó bền chặt và niềm tin vững chắc.
Phải dứt khoát tránh tình trạng ban đầu rầm rộ “trải thảm đỏ” để mời gọi, thu hút, nhưng chỉ sau một thời gian ngắn, do môi trường và điều kiện làm việc thực tế không đáp ứng được kỳ vọng, người tài lại lặng lẽ rời đi. Sự ra đi ấy không chỉ gây lãng phí lớn về nguồn lực đầu tư ban đầu mà còn làm đánh mất những cơ hội phát triển quý giá của cơ quan, đơn vị và đất nước.
Theo phóng viên Ngọc Vũ/VOV.VN link https://vov.vn/chinh-tri/tam-ly-va-khat-vong-cua-nguoi-tai-khong-chi-dung-lai-o-muc-thu-nhap-post1350753.vov?gidzl=rBXtSwUisbtJe79ogRRIMDAcStM_jD89dQDv8RonrG-PgtGYxh_VNiwaVtVlvOKBp_SbAp138faOew_UNG
