Người tham gia thảo luận, phản biện trên môi trường số cần thể hiện thái độ tôn trọng, giao tiếp văn minh
Ứng xử trên mạng đang thực sự là vấn đề đáng báo động khiến Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch (VH-TT-DL) ban hành Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số để xây dựng một không gian mạng lành mạnh, nhân văn.
Hậu quả thật từ môi trường ảo
Theo thống kê, đến cuối năm 2025, Việt Nam có khoảng 85,6 triệu người sử dụng internet, chiếm hơn 84% dân số, thuộc nhóm các quốc gia có tỉ lệ người dùng mạng xã hội cao nhất khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Không gian mạng trở thành nơi các cá nhân và tổ chức tương tác, chia sẻ thông tin, bày tỏ quan điểm và hình thành những dòng chảy dư luận xã hội. Tuy nhiên, khi thiếu những chuẩn mực ứng xử cần thiết, không ít người đã lạm dụng quyền tự do ngôn luận để công kích, chỉ trích, thậm chí xúc phạm người khác. Từ những bất đồng quan điểm ban đầu, nhiều cuộc tranh luận nhanh chóng leo thang, hình thành những “cuộc khẩu chiến” gay gắt trên mạng xã hội. Đáng lo ngại hơn, không ít vụ việc đã vượt ra khỏi không gian ảo, trở thành những “thảm họa mạng”, gây tổn thương thực sự và hệ lụy nghiêm trọng trong đời sống xã hội.
Cách đây không lâu, một người dùng Facebook tại Quảng Ninh bị xử phạt vì đăng tin bịa đặt gây hoang mang dư luận. Tại Hà Nội, một trường hợp khác cũng bị phạt 7,5 triệu đồng vì bình luận xuyên tạc, xúc phạm danh dự người khác trên mạng.
Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số được Bộ VH-TT-DL ban hành khuyến khích người dùng sử dụng tên thật khi tham gia mạng xã hội, không lan truyền tin giả và ứng xử văn minh; thận trọng khi tiếp nhận các thông tin chưa được kiểm chứng; chia sẻ thông tin có nguồn gốc rõ ràng, đáng tin cậy, thông tin tích cực, hữu ích, có giá trị văn hóa, nhân văn.
Khi tham gia thảo luận, phản biện trên môi trường số, cần thể hiện thái độ tôn trọng, giao tiếp văn minh, lịch sự; sử dụng ngôn từ, lời thoại, hình ảnh văn minh, đúng mực, không thô tục, không phản cảm, không xúc phạm hoặc công kích cá nhân; không nói xấu, bôi nhọ tổ chức, cá nhân; không sử dụng từ ngữ, âm thanh, hình ảnh gây thù hận, kích động bạo lực, phân biệt về giới, về vùng miền, dân tộc, tôn giáo, văn hóa.
Đồng thời, bộ quy tắc đặt ra yêu cầu chặt chẽ hơn đối với người có ảnh hưởng và các nền tảng số. Theo đó, người dùng mạng phải tuân thủ pháp luật, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đồng thời ứng xử văn minh, lịch sự, giữ gìn bản sắc văn hóa và giá trị đạo đức của dân tộc. Không lợi dụng niềm tin, tình cảm của công chúng, khán giả để trục lợi cá nhân dưới mọi hình thức.
Khi thực hiện quảng cáo trên môi trường số, cần thông báo công khai với người tiếp nhận quảng cáo việc mình thực hiện quảng cáo hoặc có nhận được tài trợ; bảo đảm nội dung quảng cáo trung thực, phù hợp với các tài liệu đã công bố và tuân thủ các quy định của pháp luật có liên quan; không quảng cáo các sản phẩm, dịch vụ bị cấm quảng cáo.
Về xử lý tin giả, khi phát hiện tin giả, tin sai sự thật và nội dung vi phạm pháp luật, người dùng có trách nhiệm thông báo cho nhà cung cấp dịch vụ, các nền tảng số hoặc cơ quan chức năng để xử lý và có cảnh báo kịp thời. Trường hợp cần đăng tải cảnh báo tin giả, tin sai sự thật, thông tin vi phạm pháp luật thì phải có dấu hiệu nhận biết, quan điểm rõ ràng (hình thức gạch chéo màu đỏ).
Bên cạnh đó, các nền tảng và doanh nghiệp số được yêu cầu công bố rõ điều khoản sử dụng, tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phát hiện và ngăn chặn tin giả, lừa đảo, đồng thời thiết lập cơ chế bảo vệ trẻ em và cung cấp công cụ báo cáo vi phạm dễ sử dụng cho người dùng.
Công bố các cá nhân hoặc trang cộng đồng vi phạm
Bộ VH-TT-DL cho biết sẽ tổ chức tuyên truyền, giám sát việc thực hiện bộ quy tắc, đồng thời xem xét công bố danh sách các cá nhân hoặc trang cộng đồng vi phạm để các đơn vị truyền thông, quảng cáo cân nhắc hợp tác.
Ông Lê Quang Tự Do, Cục trưởng Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử, Bộ VH-TT-DL, cho hay các bộ, ngành, địa phương có thể dựa vào đây để ban hành bộ quy tắc ứng xử đặc thù của địa phương, đơn vị mình để điều chỉnh những hành vi hẹp hơn của từng nhóm đối tượng thuộc lĩnh vực mình quản lý. “Chúng tôi cũng đưa vào bộ quy tắc này một hình thức tạm gọi là hạn chế những người có sức ảnh hưởng vi phạm bộ quy tắc bằng cách kêu gọi các cơ quan báo chí, cơ quan truyền thông, các đơn vị quảng cáo, các nhãn hàng, các nền tảng số sẽ cân nhắc khi hợp tác với những người có hành vi vi phạm” – ông Lê Quang Tự Do nói.
TS Đặng Vũ Cảnh Linh – Phó Viện trưởng Viện Đào tạo, Bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu khoa học, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam – nhận định việc ban hành bộ quy tắc được kỳ vọng xây dựng một “khung chuẩn mực” cho ứng xử trên không gian mạng, phù hợp với yêu cầu của thời đại, nâng cao trách nhiệm của mỗi cá nhân, tổ chức trong việc xây dựng một không gian mạng văn minh, lành mạnh, nhân văn.
Theo TS Linh, cần đẩy mạnh công tác truyền thông bộ quy tắc này, trong đó nêu những thông điệp cơ bản, dễ nhớ, dễ hiểu, hiện đại để tiếp cận được với giới trẻ là lực lượng chính tham gia mạng xã hội. Bên cạnh đó, cần có thêm những bộ tài liệu để nâng cao kiến thức, kỹ năng và ý thức cho người dùng.
PGS-TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho rằng tác động lớn nhất của bộ quy tắc này đối với người có ảnh hưởng trên môi trường số, nằm ở việc nhấn mạnh lại một nguyên tắc rất quan trọng: càng có sức ảnh hưởng lớn thì càng phải có trách nhiệm xã hội lớn.
Bộ quy tắc không nhìn người nổi tiếng đơn thuần như những cá nhân sáng tạo nội dung, mà xem họ là những chủ thể có khả năng định hình nhận thức, thái độ, hành vi của cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ. Một người nổi tiếng có thể tạo ra sức hút bằng cá tính nhưng chỉ có thể giữ được niềm tin công chúng bằng sự minh bạch và trách nhiệm.
