Những ngày gần đây, câu chuyện liên quan đến tình, tiền cùa người tự nhận là sư thầy với một nữ đại gia Việt Kiều lời qua tiếng lại lại bêu rếu nhau trên mạng xã hội một lần nữa trở thành chủ đề gây ồn ào trong công chúng. Hàng loạt video, bài đăng, bình luận xoay quanh những “drama” cá nhân nhanh chóng thu hút hàng triệu lượt xem, hàng trăm nghìn lượt chia sẻ và tranh cãi. Điều đáng nói là nội dung của những câu chuyện này phần lớn không mang giá trị thông tin, giáo dục hay văn hóa nào đáng kể, thậm chí có những nội dung nhảm nhí, lệch lạc nhưng lại lan truyền với tốc độ chóng mặt, chiếm lĩnh bảng tin của hàng triệu người dùng, đặc biệt là giới trẻ. Từ những sự việc như vậy, một câu hỏi lớn được đặt ra: đã đến lúc phải nghiêm túc, mạnh tay “dọn rác” trên không gian mạng?
Khi “drama” trở thành công cụ câu view
Không khó để nhận ra rằng trong vài năm trở lại đây, mạng xã hội tại Việt Nam chứng kiến sự bùng nổ của một dạng nội dung mới: các “drama” cá nhân được khai thác như một loại hàng hóa thông tin, nơi không ít nhân vật bỗng chốc trở thành tâm điểm của dư luận chỉ sau một đêm. Chỉ cần một mâu thuẫn nhỏ, một phát ngôn gây sốc hay một câu chuyện đời tư được cắt ghép, thổi phồng, lập tức có thể biến thành “nội dung nóng”, kéo theo hàng loạt video phản ứng, bình luận, bóc tách và suy đoán. Trong nhiều trường hợp, những người làm nội dung trên mạng vô tình hoặc cố ý tạo ra các tình huống gây tranh cãi nhằm thu hút sự chú ý của công chúng. Họ tiếp tục tìm đến các nhân vật liên quan, tổ chức các buổi livestream, đặt câu hỏi và khai thác thông tin với dáng vẻ như những nhà báo đang đi tìm sự thật; nhưng trên thực tế, đằng sau đó không ít khi là những tính toán riêng về lượt xem, mức độ tương tác và lợi ích cá nhân.
Cơ chế vận hành của mạng xã hội càng khiến hiện tượng này lan rộng, bởi càng nhiều tranh cãi thì càng thu hút nhiều lượt xem; mà càng nhiều lượt xem thì càng mang lại lợi ích từ quảng cáo, danh tiếng hoặc sự gia tăng người theo dõi. Trong vòng xoáy ấy, những câu chuyện liên tục được thêu dệt, nối dài và biến tướng theo nhiều chiều hướng khác nhau, hầu như không cần một “kịch bản” rõ ràng. Thông tin thật – giả, đúng – sai bị trộn lẫn, khiến ranh giới giữa sự thật và suy đoán trở nên mờ nhạt, đến mức công chúng khó có thể phân định được đâu là bản chất của vấn đề. Bị kích thích bởi tâm lý tò mò, nhiều người dùng mạng dễ dàng bị cuốn theo những câu chuyện ồn ào nhưng rốt cuộc lại nhảm nhí và vô bổ, vừa tiêu tốn thời gian, vừa góp phần làm cho môi trường thông tin trở nên hỗn tạp.
Thuật toán của nhiều nền tảng số hiện nay có xu hướng ưu tiên những nội dung tạo ra tương tác mạnh. Vì vậy, những câu chuyện giật gân, ồn ào lại dễ dàng lan tỏa hơn nhiều so với các nội dung khoa học, giáo dục hay văn hóa. Điều này khiến không gian thông tin bị lấp đầy bởi những câu chuyện tầm thường, trong khi những nội dung có giá trị lại dễ bị chìm khuất. Về lâu dài, môi trường truyền thông như vậy không chỉ làm giảm chất lượng thông tin mà còn định hình một thói quen tiếp nhận thông tin thiên về cảm xúc, tranh cãi, sự hiếu kỳ và thiếu trách nhiệm.
Tác động tiêu cực đến nhận thức của giới trẻ
Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở bản thân những câu chuyện “drama”, mà còn ở tác động xã hội của chúng, đặc biệt đối với thanh thiếu niên. Theo nhiều báo cáo về truyền thông số, Việt Nam hiện có hàng chục triệu người sử dụng mạng xã hội, trong đó phần lớn là người trẻ. Khi một lượng lớn thời gian và sự chú ý của họ bị cuốn vào những tranh cãi vô nghĩa trên mạng, hệ quả không chỉ là sự lãng phí thời gian mà còn là sự lệch chuẩn trong nhận thức và hệ giá trị.
Trong khi đất nước đang đứng trước nhiều vấn đề lớn cần quan tâm và đầu tư trí tuệ xã hội như phát triển khoa học công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nâng cao chất lượng giáo dục, bảo vệ môi trường hay phát triển kinh tế tư nhân, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, thì một bộ phận không nhỏ người trẻ lại dành nhiều giờ mỗi ngày để theo dõi những câu chuyện ồn ào, tầm thường trên mạng xã hội. Sự chú ý của công chúng đôi khi vô tình biến những hiện tượng gây tranh cãi trở thành “người nổi tiếng”, trong khi những tấm gương lao động sáng tạo, nghiên cứu khoa học hay cống hiến xã hội lại ít được quan tâm.
Nếu tình trạng này kéo dài, nó có thể dẫn đến sự đảo lộn trong thang giá trị xã hội. Thay vì hướng đến tri thức, năng lực và sự cống hiến, một số người trẻ có thể bị hấp dẫn bởi những con đường nổi tiếng nhanh chóng nhưng thiếu nền tảng giá trị bền vững. Trong một số trường hợp, nội dung lan truyền trên mạng còn liên quan đến việc xúc phạm danh dự cá nhân, lan truyền thông tin sai sự thật, bôi nhọ, kích động hoặc đi ngược lại các chuẩn mực văn hóa và thuần phong mỹ tục. Những hiện tượng đó không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân bị liên quan mà còn làm xói mòn môi trường văn hóa chung của xã hội.
Không gian mạng không thể là “vùng vô pháp”
Trên thực tế, pháp luật Việt Nam đã có nhiều quy định liên quan đến quản lý thông tin trên môi trường mạng. Luật An ninh mạng 2018 quy định rõ việc nghiêm cấm sử dụng không gian mạng để đăng tải hoặc lan truyền thông tin sai sự thật, xuyên tạc, xúc phạm uy tín của tổ chức và danh dự, nhân phẩm của cá nhân, cũng như các hành vi gây hoang mang trong xã hội. Bên cạnh đó, Nghị định 15/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung năm 2022) cũng quy định mức xử phạt đối với hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo hoặc sai sự thật trên mạng, với mức phạt có thể lên tới hàng chục triệu đồng. Trong những trường hợp nghiêm trọng hơn, các hành vi như vu khống, làm nhục người khác hay lợi dụng mạng xã hội để xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân còn có thể bị xử lý theo quy định của Bộ luật Hình sự 2015.
Tuy nhiên, trong thực tế, việc thực thi pháp luật đối với các hành vi vi phạm trên mạng xã hội vẫn gặp nhiều thách thức. Thông tin trên không gian mạng lan truyền với tốc độ rất nhanh, trong khi việc xác minh, xử lý và ngăn chặn nhiều khi chưa theo kịp. Không ít trường hợp chỉ được xử lý khi sự việc đã trở thành “bão dư luận” và gây ra những hậu quả xã hội nhất định. Điều này đặt ra yêu cầu cần phải tăng cường các cơ chế giám sát, phát hiện và xử lý vi phạm một cách kịp thời, hiệu quả hơn.
Cần những biện pháp mạnh mẽ hơn
Để làm sạch không gian mạng, cần có một cách tiếp cận đồng bộ từ nhiều phía. Trước hết, các cơ quan quản lý cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, đồng thời tăng cường thực thi các quy định hiện hành. Những hành vi cố ý tạo nội dung sai lệch, lan truyền thông tin bịa đặt, xúc phạm danh dự cá nhân hoặc gây ảnh hưởng tiêu cực đến xã hội cần được xử lý nghiêm minh và kịp thời nhằm tạo ra tính răn đe cần thiết.
Bên cạnh đó, các nền tảng mạng xã hội cũng cần nâng cao trách nhiệm trong việc kiểm soát nội dung. Với vai trò là những “cổng thông tin” khổng lồ của thời đại số, các nền tảng cần chủ động phát hiện, hạn chế sự lan truyền của các nội dung độc hại, đồng thời khuyến khích những nội dung có giá trị tích cực đối với xã hội.
Một giải pháp quan trọng khác là nâng cao năng lực “miễn dịch thông tin” của cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ. Việc giáo dục kỹ năng truyền thông, khả năng nhận diện thông tin sai lệch và xây dựng văn hóa ứng xử trên mạng cần được chú trọng hơn trong nhà trường và gia đình. Khi người dùng có khả năng phân biệt giữa thông tin có giá trị và thông tin giật gân vô nghĩa, sức lan tỏa của những nội dung “rác” trên mạng sẽ tự nhiên bị hạn chế.
Dọn rác mạng xã hội – trách nhiệm của cả xã hội
Không gian mạng ngày nay đã trở thành một phần không thể tách rời của đời sống xã hội. Nó có thể là nơi lan tỏa tri thức, sáng tạo và những giá trị tốt đẹp, nhưng cũng có thể trở thành môi trường khuếch đại những điều tầm thường nếu thiếu sự quản lý và ý thức cộng đồng. Những vụ việc ồn ào trên mạng thời gian gần đây chỉ là một lát cắt cho thấy sự cần thiết của việc làm sạch môi trường thông tin.
Một xã hội hướng tới tri thức, sáng tạo và phát triển bền vững không thể để không gian mạng bị lấp đầy bởi những nội dung vô nghĩa. Việc dọn rác trên mạng xã hội vì thế không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý hay của các nền tảng công nghệ, mà còn là trách nhiệm chung của mỗi người dùng mạng. Khi mỗi cá nhân biết lựa chọn thông tin có giá trị, biết từ chối chia sẻ những nội dung tiêu cực, và biết tôn trọng các chuẩn mực pháp luật cũng như văn hóa, không gian mạng sẽ dần trở thành một môi trường lành mạnh hơn, đóng góp tích cực cho sự phát triển của xã hội.
ĐVCL, 15/3/2026
